Δημοσιεύθηκε: Κυριακή 17 / 11 / 2024 , 10:47 από news_room

Υπό βροχή άνοιξε τις πύλες του το Πολυτεχνείο σήμερα, Κυριακή, τελευταία ημέρα εορτασμού της επετείου της 17ης Νοεμβρίου 1973. Από την Παρασκευή, που άρχισαν οι τριήμερες εκδηλώσεις μνήμης και τιμής, πλήθος κόσμου έχει περάσει από το ιστορικό κτιριακό συγκρότημα της Πατησίων, για να αφήσει λουλούδια και στεφάνια, τιμώντας την μνήμη όσων χάθηκαν εκείνο το βράδυ. Πολυτεχνείο, 50 χρόνια μετά – Η Ελληνική πεζογραφία και οι αφανείς του Πολυτεχνείου – Σε εξέλιξη η μεγάλη πορεία

Οι πόρτες του Πολυτεχνείου θα παραμείνουν ανοικτές μέχρι τις 13:00. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η Σύγκλητος του Πολυτεχνείου θα είναι σε διαρκή συνεδρίαση έως και αύριο, το πρωί της Δευτέρας 18/11. 1973-2023: Πρωτοβουλία για τα 50 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου

Ο εορτασμός της 51ης επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου θα κορυφωθεί, όπως κάθε χρόνο, το απόγευμα με την πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία.

Δήλωση ΠτΔ για την 51η Επέτειο του Πολυτεχνείου

«Η επέτειος του Πολυτεχνείου είναι μια κορυφαία στιγμή για τη δημοκρατία μας» τονίζει η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου με αφορμή την 51η Επέτειο του Πολυτεχνείου, προσθέτοντας ότι «Σήμερα, στην εποχή των πολλαπλών κρίσεων για τη δημοκρατία, μας υπενθυμίζει ότι αυτή αποτελεί το πιο πολύτιμο αγαθό και τον αξεπέραστο ορίζοντα της κοινωνικής και πολιτικής μας συνύπαρξης». Κορύφωση των επετειακών εκδηλώσεων για την εξέγερση του Πολυτεχνείου – Τα μηνύματα των Πολιτικών

Ειδικότερα, στη δήλωσή της, η κυρία Σακελλαροπούλου αναφέρει: «Η επέτειος του Πολυτεχνείου είναι μια κορυφαία στιγμή για τη δημοκρατία μας. Ημέρα τιμής και μνήμης των αγωνιστών και των θυμάτων που είχαν το σθένος να αντιπαρατεθούν, αψηφώντας κάθε κίνδυνο, στη δικτατορία των συνταγματαρχών. Η ηρωική τους πράξη υπήρξε η αρχή του τέλους του καθεστώτος και το θεμέλιο της Μεταπολίτευσης. Στη νεανική ορμή και το πάθος τους για την ελευθερία ρίζωσε η πιο προοδευτική και ειρηνική περίοδος της σύγχρονης ιστορίας μας. Το Πολυτεχνείο έχει αξία διαχρονική και εμβέλεια καθολική. Σήμερα, στην εποχή των πολλαπλών κρίσεων για τη δημοκρατία, μας υπενθυμίζει ότι αυτή αποτελεί το πιο πολύτιμο αγαθό και τον αξεπέραστο ορίζοντα της κοινωνικής και πολιτικής μας συνύπαρξης». Ολοκληρώθηκε η μαζική διαδήλωση για τα 48 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου

Η Κυρία Σακελλαροπούλου δεν κατέθεσε φέτος στεφάνι στον χώρο του Πολυτεχνείου λόγω αδιαθεσίας και την εκπροσώπησε η γενική γραμματέας της Προεδρίας της Δημοκρατίας, Αλίκη Χατζή. Κατάθεση Στεφάνου από την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό και τους Αρχηγούς των πολιτικών κομμάτων της Χώρας στο Πολυτεχνείο – Adologala.gr

Οι εννέα μήνες μέχρι την 17η Νοέμβριου: Από την κατάληψη της Νομικής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου

Πενήντα ένα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, μία εξέγερση που έγινε σύμβολο του αγώνα για την Ελευθερία και της αντίστασης στη Δικτατορία. Ο Βαγγέλης Ζιώγας, υποψήφιος διδάκτορας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και ειδικός συνεργάτης του Ιστορικού Αρχείου του ΕΚΠΑ, μιλά για την πορεία των γεγονότων που οδήγησαν στην κατάληψη του Πολυτεχνείου, με αφετηρία την κατάληψη της Νομικής Σχολής, εννέα μήνες πριν, τον Μάρτιο του 1973.

«Στις 14 Νοεμβρίου 1973, φοιτητές και φοιτήτριες καταλαμβάνουν το κτίριο του Πολυτεχνείου στην οδό Πατησίων. Ήταν η αρχή μίας εξέγερσης που αποτέλεσε την κορύφωση μίας πορείας που ξεκινούσε από τις αρχές του 1972 με την άνθηση του φοιτητικού κινήματος και περιλάμβανε διάφορους σημαντικούς σταθμούς, όπως την κατάληψη της Νομικής Σχολής, τον Φεβρουάριο του 1973. Ωστόσο, η Νομική και το Πολυτεχνείο δεν ενώνονται με μία ευθεία γραμμή. Οι εννέα μήνες που μεσολάβησαν μεταξύ των δύο εμβληματικών γεγονότων αποτελούν μία πυκνή περίοδο, που μπόλιασε την ελληνική κοινωνία με εμπειρίες οι οποίες άνοιξαν τον δρόμο για την εξέγερση του Νοέμβρη», ανέφερε ο κ. Ζώγας.

Η επίθεση στο φοιτητικό κίνημα

Μία από τις σημαντικότερες μεταβολές που προέκυψε μετά την κατάληψη του Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τον κ. Ζιώγα, ήταν η σκλήρυνση της στάσης του καθεστώτος έναντι της νεολαίας. «Αυτό κατέστη σαφές στη δεύτερη απόπειρα των φοιτητών να καταλάβουν τη Νομική, στις 20 Μαρτίου. Σε αντίθεση με την πρώτη κατάληψη, όπου το κτίριο εκκενώθηκε με ειρηνικό τρόπο, η απάντηση της δικτατορίας ήταν να εισβάλλουν αστυνομικοί στη σχολή και να ξυλοκοπήσουν αδιακρίτως όποιον ή όποια έβρισκαν σε διαδρόμους, αίθουσες, μπαλκόνια ακόμα και στην ταράτσα. Το σοκ από το μέγεθος της αγριότητας σε βάρος των σπουδαστών ήταν τέτοιο, που η Σύγκλητος του ΕΚΠΑ, θέλοντας να καταπραΰνει τις αντιδράσεις, δήλωσε ότι θα εκπλήρωνε το πάγιο αίτημα που υπήρχε για διεξαγωγή ελεύθερων φοιτητικών εκλογών, για να έρθει όμως η ακύρωση της απόφασης αυτής από το Υπουργείο Παιδείας», εξήγησε.

«Η άνοιξη του 1973 σηματοδοτεί μία διπλή ζωή για τη χούντα. Σε δημόσιο επίπεδο επεδίωκε να δώσει την εικόνα μίας σταδιακής φιλελευθεροποίησης. Από την άλλη, εν κρυπτώ, υιοθετήθηκαν απηνή μέτρα εναντίον εκείνων που αντιστέκονταν. Ο πλέον στυγνός κατασταλτικός μηχανισμός, η ΕΑΤ-ΕΣΑ ανέλαβε την καταστολή του φοιτητικού κινήματος, με δεκάδες συλλήψεις νέων να λαμβάνουν χώρα κατά το διάστημα Απριλίου – Μαΐου. Νέοι και οι νέες οδηγήθηκαν στα κρατητήρια της ΕΣΑ και υπέστησαν φρικτά βασανιστήρια που πέραν την εκδικητικής αφόρμησης τους, είχαν ως στόχο την κάμψη του ηθικού τους», πρόσθεσε. Συνεχίζονται και σήμερα οι εκδηλώσεις για την επέτειο του Πολυτεχνείου

Το κίνημα του Ναυτικού

Σύμφωνα με τον κ. Ζιώγα, ένα γεγονός που «κλόνισε το αφήγημα περί σταθερότητας της δικτατορίας» ήταν αποκάλυψη, στις 22 Μαΐου, ότι στελέχη του Ναυτικού σχεδίαζαν να πραγματοποιήσουν κίνημα για την ανατροπή των συνταγματαρχών.

«Το πλήρωμα του αντιτορπιλικού Βέλος, για να αποφύγει τις συλλήψεις, αυτομόλησε στην Ιταλία ζητώντας πολιτικό άσυλο. Όσοι όμως εκ των κινηματιών βρίσκονταν εντός της χώρας δεν γλύτωσαν και οδηγήθηκαν σε φυλακές. Αρκετοί μάλιστα βασανίστηκαν από την ΕΣΑ, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή του Σπύρου Μουστακλή που έμεινε ανάπηρος και έχασε τη φωνή του λόγω των χτυπημάτων που δέχτηκε. Πάντως, το κίνημα του Ναυτικού καταδείκνυε ότι η χούντα έχανε τα ερείσματα της ακόμα και μέσα στο στράτευμα», ανέφερε.

Η ψευδεπίγραφη φιλελευθεροποίηση

Ταυτόχρονα, όπως εξιστόρησε ο κ. Ζιώγας, ο δικτάτορας Παπαδόπουλος έθετε σε εφαρμογή το πλάνο του για την «ελεγχόμενη φιλελευθεροποίηση».

«Στις 29 Ιουλίου, οργάνωσε δημοψήφισμα για νέο Σύνταγμα ώστε να αναδειχθεί σε “ Πρόεδρο της Δημοκρατίας” με καθοριστικές υπερεξουσίες. Ύστερα από μία νοθευμένη διαδικασία, ο Παπαδόπουλος ορκίστηκε Πρόεδρος, ανέθεσε την πρωθυπουργία στον παλιό πολιτικό Σπύρο Μαρκεζίνη και κίνησε τις διαδικασίες για τη διεξαγωγή εκλογών, με εκτεταμένους αποκλεισμούς αντιπάλων έχοντας ως στόχο τη συγκρότηση μίας πλήρως ελεγχόμενης Βουλής», είπε ο κ. Ζιώγας και συνέχισε:

«Οι περισσότεροι πολιτικοί φρόντισαν να απονομιμοποιήσουν τις κινήσεις του Παπαδόπουλου. Εξάλλου, λίγους μήνες νωρίτερα, στις 23 Απριλίου, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, είχε αποδομήσει το όλο εγχείρημα της “φιλελευθεροποίησης” με δηλώσεις του που είχαν δημοσιευτεί στην Ελλάδα και είχαν ασκήσει σημαντική επιρροή, τουλάχιστον στον συντηρητικό χώρο. Παράλληλα, μετά το δημοψήφισμα, σε μία κίνηση εντυπωσιασμού, η χούντα έδωσε γενική αμνηστία στους πολιτικούς κρατούμενους. Βέβαια, όσοι από αυτούς ήταν φοιτητές και θεωρούνταν “επικίνδυνοι”, οδηγήθηκαν άμεσα σε στρατόπεδα μακριά από αστικά κέντρα, για να υπηρετήσουν τη στρατιωτική τους θητεία».

Οι φθινοπωρινοί προάγγελοι του Πολυτεχνείου

H προσπάθεια της δικτατορίας να δώσει την εικόνα μίας ομαλοποίησης δεν είχε ιδιαίτερη απήχηση στην κοινωνία, όπως σημείωσε ο κ. Ζιώγας, και αυτό ήταν κάτι που φάνηκε σε αρκετές στιγμές εκείνου του φθινοπώρου.

«Ενδεικτικά, την 1η Οκτωβρίου περισσότεροι από 20.000 θεατές παρακολούθησαν στο γήπεδο του Παναθηναϊκού τη συναυλία του Σταύρου Ξαρχάκου “ Κονσέρτο ’73″. Το ογκώδες πλήθος θα μετατρέψει την εκδήλωση σε δυναμική αντιδικτατορική διαμαρτυρία, η οποία κατέληξε σε συγκρούσεις με την Αστυνομία, μέχρι αργά το βράδυ», ανέφερε.

Η μεγάλη όμως στιγμή εναντίωσης στο καθεστώς ήταν το μνημόσυνο του Γεωργίου Παπανδρέου στις 4 Νοεμβρίου. «Χιλιάδες άνθρωποι έδωσαν ηχηρό παρόν στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών και μετά το πέρας της τελετής πραγματοποίησαν μεγαλειώδη διαδήλωση στους δρόμους της πρωτεύουσας. Ακολούθησαν εκτεταμένα και σοβαρά επεισόδια που δημιούργησαν μεγάλες αντιδράσεις. Μέσα σε αυτό το κλίμα έντονου αναβρασμού θα πραγματοποιηθούν στις 14 Νοεμβρίου οι φοιτητικές συνελεύσεις διαφόρων σχολών, που συνέβαλαν στην κατάληψη του Πολυτεχνείου εκείνο το απόγευμα, τόνισε».

Η εξέγερση

Για το τριήμερο 14-17 Νοεμβρίου, ο κ. Ζιώγας έκανε λόγο για την «κορυφαία στιγμή του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος» και ανέφερε αναλυτικά:

«Νέοι και νέες συνέρρεαν ακατάπαυστα στον χώρο του Πολυτεχνείου για να συμμετάσχουν ενεργά σε μία εκδήλωση που απαιτούσε το τέλος της χούντας. Ο θρυλικός αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός έστελνε το μήνυμα της εξέγερσης απ’ άκρη σ’ άκρη του Λεκανοπεδίου. Ώρα με την ώρα, όλο και περισσότεροι πολίτες κατέφταναν στην καρδιά του κέντρου της πρωτεύουσας για να στηρίξουν τον αγώνα των φοιτητών. Οι μάχες με την αστυνομία ξεκίνησαν και σταδιακά εντάθηκαν σε επικίνδυνο βαθμό, με τους πρώτους νεκρούς διαδηλωτές να είναι γεγονός ήδη από το απόγευμα της 16ης Νοεμβρίου.

Το καθεστώς είχε πια αντιληφθεί ότι η κατάσταση έτεινε να ξεφύγει από τον έλεγχο του. Έτσι, πήρε την απόφαση να βγάλει τον στρατό στους δρόμους και να καταστείλει την εξέγερση με κάθε κόστος. Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκε η περιβόητη εισβολή του τανκ στον χώρο του Πολυτεχνείου. Τις επόμενες ώρες ακολουθήσαν σκηνές πραγματικού χάους. Στον ευρύτερο χώρο του κέντρου της Αθήνας, αλλά και σ’ ορισμένα σημεία της Αττικής, οι δυνάμεις της δικτατορίας πυροβολούσαν αδιακρίτως στο ψαχνό άοπλους πολίτες. Οι επιβεβαιωμένοι νεκροί εκείνων των ημερών ήταν τουλάχιστον 25 ενώ εκατοντάδες -ίσως και χιλιάδες- ήταν οι τραυματίες. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου κλόνισε τα θεμέλια της δικτατορίας, σφράγισε την απονομιμοποίηση της τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας και επιβεβαίωσε με τον πιο τραγικό τρόπο την ιλαρότητα του αφηγήματος περί “ φιλελευθεροποίησης”».

Η μνήμη του αντιδικτατορικού αγώνα: Μία εν εξελίξει διαδικασία

Αξίζει να σημειωθεί, ότι το Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ έχει αναπτύξει έναν νέο κόμβο, στη διεύθυνση https://antidiktatorikos.uoa.gr , υπό τον τίτλο «Aντιδικτατορικός Αγώνας (1967-1974): Ιστορία και μνήμη», υπογραμμίζοντας έτσι σύμφωνα με τον κ. Ζιώγα, τη σημασία της διεξαγωγής μίας «συστηματικής δουλειάς στο πλαίσιο νέων ιστορικών ερωτημάτων ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε σε βάθος άγνωστες πτυχές της δικτατορίας αλλά και να ξανασκεφτούμε ερμηνείες περισσότερο ή λιγότερο παγιωμένες».

Όπως ανέφερε ο κ. Ζιώγας, η κίνηση αυτή αποτελεί συνέχεια της πρωτοβουλίας πρώην στελεχών του αντιδικτατορικού αγώνα «50 χρόνια Πολυτεχνείο».

«Ο στόχος πλέον είναι η συγκρότηση ενός αρχείου αντιδικτατορικού αγώνα και η συλλογή των μαρτυριών των πρωταγωνιστών του», κατέληξε.

«Δεν μπορούσα ώρα 11.30΄ να φανταστώ το τέλος αυτής της νύχτας»

Η Μάρω Δούκα (γεν. 1947) βάζει την πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματός της «Αρχαία σκουριά» (1979) να παίρνει μέρος στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και να συμμερίζεται δίχως δισταγμούς το πάθος των ημερών, αλλά να μην αποσπάται ποτέ από την ατομική της ιστορία. Η πρωταγωνίστρια ζει μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας μια και εκείνο το οποίο χρειάζεται να συμβιβάσει (και το οποίο δεν θα συμβιβάσει ποτέ) είναι η αγωνιστική έξαρση και το ομαδικό πνεύμα της αντίστασης που επέδειξε η γενιά της κατά της χούντας με ό,τι ακολούθησε και διαδέχτηκε την πτώση της: την αλόγιστη εξατομίκευση, την επιστροφή στη μαλθακότητα και την εγκαρτέρηση των καθιερωμένων κοινωνικών ρόλων, την παραδοχή πως στο τέλος όλα υποχωρούν και πεθαίνουν. Εδώ, όμως, είναι η ώρα της πίστης και της αγωνιστικής έξαρσης, που δεν επιτρέπει καμία δεύτερη σκέψη.

«Ακούστηκαν οι σειρήνες του νοσοκομειακού. Ήρθε και στάθηκε μπροστά στην καγκελόπορτα. Το σημάδευαν στα λάστιχα, απ’ την οδό Πολυτεχνείου η Αστυνομία, απ’ το Ακροπόλ Παλάς οι ελεύθεροι σκοπευτές, τα επίλεκτα Σώματα Ασφαλείας. Μεταφέραν σε πρόχειρα φορεία τους τραυματίες. Ανοίγαμε χώρο και τους κοιτάζαμε. Μια κοπέλα δίπλα μου έμπηξε τα κλάματα, φώναζε ότι δεν μπορεί να βλέπει αίματα. Έν’ αγόρι την παραμέρισε, κι αυτή συνέχιζε ότι πώς βρέθηκε εδώ μέσα δεν το κατάλαβε. Κατέβηκε, λέει, τ’ απόγεμα να δει τι γίνεται. Βούιξε η Αθήνα και κατέβηκε. Βλέπει τη συμμαθήτριά της την Πούλια, και μπήκε στον αυλόγυρο. Κι όσο να πουν τα νέα τούς αρχινούν οι αστυνομικοί τα δακρυγόνα, πού να φύγει. Περίμενε να ησυχάσουν τα πράγματα, αντ’ αυτού, χειροτέρευαν. Και να σου την τώρα εδώ μέσα, άγρια μεσάνυχτα. Θα πεθάνουν οι γονιοί της απ’ την αγωνία τους. Ένα δίσκο τούς είχε πει πως κατεβαίνει ν’ αγοράσει. Αλλά πού ‘ν’ την τώρα;

Πήγαινε να σκάσει σοβαρή και φοβισμένη· όσο την καλοκοίταζα, τόσο τη συμπονούσα. Έδειχνε αποσβολωμένη μ’ όλα που γίνονταν μπρος στα μάτια της. Την αγκάλιασα και της λέω: μη φοβάσαι, εδώ μέσα είσαι ασφαλής. Έρχεται και τ’ αγόρι από κοντά. Την παρηγορεί ότι περιφρουρούμε γερά τα κάγκελα – είμαστε μια μεραρχία ψυχωμένοι που δε θα τους αφήσουμε να περάσουν.

Έχομε πληροφορηθεί ότι άρχισαν να κινούνται τανκς με κατεύθυνση το Πολυτεχνείο, ωστόσο πιστεύουμε ότι πρόκειται για εκφοβισμό και τρομοκρατία.

Τ’ ασφυξιογόνα που έριξαν ήταν η απόδειξη πως έχουν χάσει την ψυχραιμία τους. Ήθελαν να πανικοβάλουν και να διαλύσουν τις χιλιάδες του κόσμου που μας παραστέκονταν. Με την έκταση που πήρε η κατάληψη, την απήχηση που έχει, θα ’ναι σαν να σκάβουν το λάκκο τους, αν μας επιτεθούν. Και γενικά καθήκον μας, αυτήν τη νύχτα, να ελπίζουμε. Απόψε πεθαίνει ο φασισμός και το πιστεύομε.

Δεν μπορούσα ώρα 11.30΄ να φανταστώ το τέλος αυτής της νύχτας. Ψάλλουν τον Εθνικό Ύμνο. Τ’ αυτοκίνητα του Ερυθρού Σταυρού δυσκολεύονται απ’ τους πυροβολισμούς να σταματήσουν μπροστά στην πόρτα. Ψηλά, στο ταρατσάκι του θυρωρείου υπάρχουν ακόμη παιδιά».

Η ελληνική πεζογραφία για το Πολυτεχνείο και τη χούντα

Οι τρόποι με τους οποίους αντέδρασαν οι Έλληνες συγγραφείς στο καθεστώς των συνταγματαρχών, η πτώση του οποίου ξεκίνησε με την κορύφωση της εξέγερσης του Πολυτεχνείου στις 17 Νοεμβρίου του 1973, έχουν τη δική τους ιστορία. «Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει» δήλωσε ο Γιώργος Σεφέρης στις 28 Μαρτίου του 1969. Ακολούθησε (με διαφορά μικρότερη του ενός μηνός) η πολιτική αποκήρυξη των Δεκαοχτώ: «Ελεύθερη πνευματική ζωή δεν μπορεί να υπάρξει όσο υπάρχει λογοκρισία». Το 1970 οι ίδιοι θα δημοσιεύσουν τον αντιδικτατορικό τόμο «Δεκαοχτώ κείμενα», με προμετωπίδα το πολυδιαβασμένο σήμερα σεφερικό ποίημα «Οι γάτες τ’ Άη Νικόλα». Μια διετία αργότερα θα κυκλοφορήσουν τα «Νέα Κείμενα» και τα «Νέα Κείμενα 2» ενώ από το 1971 και εφεξής θα ξεκινήσουν να τυπώνονται λογοτεχνικά περιοδικά με έκδηλα αντιστασιακό πνεύμα, όπως το «Τραμ» και η «Διαγώνιος» στη Θεσσαλονίκη, η «Δοκιμασία» στα Γιάννενα ή η «Συνέχεια» και οι «Σημειώσεις» στην Αθήνα.

Τι συνέβη, όμως, με τις ατομικές επιδόσεις και αντιδράσεις των συγγραφέων; Όσο παραμένουμε μέσα στα χρονικά όρια της χούντας, η πεζογραφία θα δοκιμάσει δύο δρόμους προκειμένου να την προσεγγίσει: ο ένας είναι η πολιτική αλληγορία και ο άλλος η άμεση καταγραφή. Τον πρωτεύοντα τόνο θα δώσει εύλογα η πολιτική αλληγορία. Για τον απόλυτο έλεγχο τον οποίο ασκεί μια απρόσωπη δικαστική αρχή θα μιλήσει στο μυθιστόρημά της «Αντίστροφη μέτρηση» (1970) η Κωστούλα Μητροπούλου. Χρησιμοποιώντας από τη μεριά του στον «Γιατρό Ινεότη» (1971) έναν εσχατολογικό μύθο χωρισμένο σε επτά ομόκεντρους κύκλους, ο Γιώργος Χειμωνάς θα φιλοτεχνήσει ένα ιδιαιτέρως βαρύ πολιτικό κλίμα, που επανακάμπτει δυσμενέστερο στον «Γάμο» (1975), με πλάγιες αναφορές στους αποκλεισμούς και τις στερήσεις της ελευθερίας. Την ιστορία της οργάνωσης μιας εξέγερσης η οποία αποκτά καθολικό περιεχόμενο ξετυλίγει με το μυθιστόρημά του «Θάνατος μισθωτού» (1971) ο Πέτρος Αμπατζόγλου ενώ κλειστοφοβική αλληγορία με θανάσιμη κατάληξη θα αποδειχθεί και το διήγημα του Θανάση Βαλτινού «Ο γύψος», δημοσιευμένο στα «Δεκαοχτώ κείμενα». Τέσσερα χρόνια μετά το τέλος της χούντας, την πολιτική αλληγορία συναντάμε για τελευταία φορά στα «Διηγήματα της δοκιμασίας» (1978) του Χριστόφορου Μηλιώνη τα οποία μιλούν για μια βουβή και ανεκδήλωτη βία, όπου κυριαρχεί το αίσθημα της ασφυξίας και του πανικού.

Στο πλαίσιο της άμεσης καταγραφής των γεγονότων, τη σκυτάλη παίρνει πρώτη ξανά η Μητροπούλου, με το μυθιστόρημα «Έγκλημα ή 450 ημέρες» (1972), όπου γίνεται ανοιχτά λόγος για την τυραννική φύση των κυβερνήσεων των πραξικοπηματιών. Στο αφήγημά της «Το χρονικό των τριών ημερών» (1974), ένα προσωπικό ντοκουμέντο δημοσιευμένο αμέσως μετά την κατάρρευση της δικτατορίας, καταγράφεται λεπτό προς λεπτό ο εγκλεισμός των φοιτητών στο Πολυτεχνείο και η συνακόλουθη στρατιωτική εισβολή. Για το Πολυτεχνείο θα μιλήσει και ο Γιάννης Ρίτσος με το «Ημερολόγιο μιας εβδομάδας», γραμμένο το 1973. Θα προηγηθεί το βιβλίο του Περικλή Κοροβέση «Ανθρωποφύλακες», που δημοσιεύεται το 1969 στη Στοκχόλμη: μια μαρτυρία για τα βασανιστήρια που υπέστη ο ίδιος στις φυλακές της δικτατορίας.

Από τη μεταπολιτευτική λογοτεχνική παραγωγή ξεχωρίζει η «Αντιποίησις αρχής» (1979), το κομβικό μυθιστόρημα για τη δικτατορία του 1967 και για το τριήμερο του Πολυτεχνείου. Ήρωας, ένας χαφιές των χουντικών, ο οποίος εκπροσωπεί τις χειρότερες στιγμές της νεότερης Ελλάδας: συνεργάζεται με τους Ιταλούς στην Κατοχή, καταδίδει στους αντάρτες τους κατοχικούς του φίλους και στους Γερμανούς τους αντάρτες, βολεύεται μεταπολεμικά με τους εθνικόφρονες και υπηρετεί όποια εξουσία βρει μπροστά του κατά την επταετία. Ο Κοτζιάς ανατέμνει την παθολογία μιας ολόκληρης τριακονταετίας, επιφυλάσσοντας για τον πρωταγωνιστή του την πιο ταπεινωτική μοίρα: το ανεπίλυτο δράμα της προδοσίας, της αυταπάτης και του αυτοκαταστροφικού κυνισμού σε συνδυασμό με μια αναπόδραστη καταβύθιση στον πάτο της ανωνυμίας. Και ένα τέτοιο δράμα, όπως θα προκύψει μέσα από το παραλήρημα του Μένιου Κατσαντώνη (το ειρωνικά αντεστραμμένο όνομα του ήρωα), αλλά και από την κατατεμαχισμένη μνήμη του, δεν είναι άλλο από το πολιτικό, το κοινωνικό, το ιστορικό και το ηθικό στίγμα μιας ολόκληρης εποχής, ανάπηρης μπροστά στα πελώρια αδιέξοδα και τις ευθύνες της.

Νεότερη του Κοτζιά, η Μάρω Δούκα θα ρίξει με το μυθιστόρημα «Αρχαία σκουριά» (1979) τη γέφυρα για τους επόμενους. Η ηρωίδα παίρνει μέρος στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και συμμερίζεται δίχως δισταγμούς το πάθος των ημερών, αλλά δεν θα αποκολληθεί ποτέ από την ατομική της ιστορία. Η πολιτική, εντούτοις, θα συνεχίσει να είναι ολόσωμα παρούσα στον κόσμο της και οι ήρωες μετακινούνται από την ατομική τους περίμετρο προς το κέντρο της πολιτικής πράξης, χωρίς, όμως, πλέον, να εγκαταλείψουν ποτέ την καθημερινότητά τους.

Οι αφανείς του Πολυτεχνείου
Πενήντα χρόνια από το Πολυτεχνείο, σε μια επέτειο που επιδεικνύει εδώ και χρόνια μεγάλη ανθεκτικότητα ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης αποδίδει τιμή με το βιβλίο του «Το Πολυτεχνείο έξω από το Πολυτεχνείο. Οι αφανείς πρωταγωνιστές της εξέγερσης του 1973», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Θεμέλιο.

Ο διαπρεπής ιστορικός, ο οποίος παλαιότερα σε έρευνα του στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών τεκμηρίωσε τη λίστα των νεκρών της εξέγερσης, φέρνει τώρα στο προσκήνιο τους έξω από το Πολυτεχνείο, χιλιάδες εργάτες, οικοδόμους, απλούς εργαζόμενους, μαθητές τεχνικών σχολών, μαθητές και μαθήτριες από τα φροντιστήρια , που σε ένδειξη συμπαράστασης στους έγκλειστους φοιτητές και φοιτήτριες ξεχύθηκαν σε διαδηλώσεις στην πόλη, κατέλαβαν τη Νομαρχία Αττικής, πολιόρκησαν το υπουργείο Δημόσιας Τάξης, έστησαν οδογράφραγματα στη λεωφόρο Αλεξάνδρας για να εμποδίσουν τη διέλευση των τεθωρακισμένων, πνίγηκαν στα δακρυγόνα, πυροβολήθηκαν, τραυματίστηκαν, ξυλοφορτώθηκαν από τους αστυνομικούς, στάθηκαν μπροστά στις κάνες γιατί δεν ήθελαν να εγκαταλείψουν «τα παιδιά του Πολυτεχνείου μόνα μέσα στη νύχτα» στη στρατοκρατούμενη Αθήνα ακόμα και δύο μέρες μετά τη συντριβή της εξέγερσης τον Νοέμβρη του 1973.

«Αυτό που έκανε το Πολυτεχνείο να γίνει το ‘’Πολυτεχνείο” και όχι μια επανάληψη των προηγούμενων εγχειρημάτων, όχι μια άλλη Νομική (έστω και πιο διευρυμένη) δεν είναι εκείνα που συνέβησαν μέσα στο Πολυτεχνείο αλλά όσα συνέβησαν έξω από αυτό» σημειώνει ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης.

Για την υποδειγματική έρευνα του μελέτησε χιλιάδες σελίδες δικογράφων , αναζήτησε εμμονικά τους μάρτυρες, κατέγραψε προσωπικές τους συνεντεύξεις σε πρώτο πρόσωπο, ιστορικοποίησε το βίωμα και έδωσε βήμα σ’ εκείνους που παρέμειναν σιωπηλοί για πενήντα χρόνια.

Πρόκειται, σημειώνει στο βιβλίο ο ίδιος « κυρίως για εκείνους που, λόγω συνήθως του τραυματισμού τους είχαν πράγματι μια και μοναδική ευκαιρία, το 1975 στο διάστημα της δίκης-μέσα σε ένα έντονα φορτισμένο συναισθηματικά, ψυχολογικά και πολιτικά κλίμα, εν μέσω αντεγκλήσεων των δικαστών, των δικηγόρων πολιτικής αγωγής και των συνηγόρων, σε δύο μέτρα απόσταση από τους καθισμένους στο εδώλιο χθεσινούς δικτάτορες- είχαν μία και μοναδική ευκαιρία να μιλήσουν και να συνοψίσουν όπως-όπως, στα 3 λεπτά που τους επέτρεψε ο πρόεδρος του δικαστηρίου (απαγορεύοντας τους να επεκταθούν σε γενικότερες περιγραφές ή εκτιμήσεις), την εμπειρία και τη μαρτυρία τους, η οποία αποτυπώθηκε, αφενός, με έναν τυπικό, ξύλινο, συντομογραφικό και ελλειπτικό λόγο στα επίσημα πρακτικά και, αφετέρου, με μια συχνά επιλεκτική, συνθηματολογική, εντυπωσιοθηρική και γεμάτη λάθη και ανακρίβειες δημοσιογραφική καταγραφή σε κάποιες από τις εφημερίδες της εποχής».

Οι 25 νεκροί της αιματηρής καταστολής του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 καταγράφονται ονομαστικά στον προσωρινό κατάλογο που έχει τεκμηριώσει ο ομότιμος διευθυντής έρευνας του Ιδρύματος Εθνικών Ερευνών Λεωνίδας Καλλιβρετάκης και περιλαμβάνεται σε παράρτημα του βιβλίου.

Για τους τραυματίες, εξηγεί, είναι δύσκολο να μιλήσουμε σε απόλυτους αριθμούς επειδή πολλά από τα θύματα δεν νοσηλεύτηκαν λόγω του κινδύνου διώξεων τους εάν θα κατέφευγαν σε νοσηλεία.

Η προκαταρκτική δικαστική έρευνα που διεξήχθηκε αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση πιστοποίησε πέραν των νεκρών άλλους 1.103 πολίτες τραυματίες, βάσει των καταστάσεων που απέστειλαν στον εισαγγελέα Πρωτοδικών Δημήτριο Τσεβά τα νοσοκομεία, οι κλινικές και μεμονωμένοι γιατροί.

Ενδεικτικό της τρομοκρατίας του καθεστώτος είναι, όπως παραδέχεται ο ίδιος ο εισαγγελέας, ότι στους παραπάνω τραυματίες πρέπει να προστεθεί και «ανεξακρίβωτον πλήθος ετέρων πολιτών» οι οποίοι «ή εφυγαδεύοντο υπό των ιατρών, ή ενοσηλεύοντο οίκοι, ή και ουδαμού προς νοσηλεία κατέφυγον, φοβούμενοι προφανώς δυσάρεστους δι’ αυτούς ή τας οικογενείας των εξελίξεις».

Σε όλους αυτούς «τους αφανείς ήρωες της εξέγερσης του 1973, πολλοί από τους οποίους δεν είναι πια στη ζωή, ενώ αρκετοί από τους υπόλοιπους δεν θα μάθουν ίσως ποτέ ότι πρωταγωνιστούν στις σελίδες αυτού του βιβλίου γιατί δεν έχουν την ευχέρεια συμμετοχής στα δίκτυα διάδοσης τέτοιου τύπου πληροφοριών, όπως είναι η έκδοση νέων βιβλίων» αφιερώνει το βιβλίο ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, όπως είπε στην πρόσφατη παρουσίαση του τόμου, στην κατάμεστη αίθουσα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Κυκλοφοριακές ρυθμίσεις για την 51η επέτειο του Πολυτεχνείου

Σε ισχύ είναι από χθες οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που θα εφαρμοστούν στο κέντρο της Αθήνας.
Αναλυτικά οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις:
– Απαγόρευση της στάσης και στάθμευσης, καθώς και διακοπή της κυκλοφορίας των οχημάτων, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν σταδιακά και ανάλογα με τις παρουσιαζόμενες κυκλοφοριακές συνθήκες, έως τις 6 το πρωί της Δευτέρας 18-11-2024, ως εξής:
– Στουρνάρη, στο τμήμα της μεταξύ της Πλ. Εξαρχείων και της οδού Γ’ Σεπτεμβρίου.
– 28ης Οκτωβρίου (Πατησίων), στο τμήμα της μεταξύ των οδών Κοδριγκτώνος και Ελ. Βενιζέλου (Πανεπιστημίου) και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας, καθώς και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Πεζόδρομος Τοσίτσα.
– Πεζόδρομος Πολυτεχνείου.
– Μπουμπουλίνας, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Στουρνάρη και της Λ. Αλεξάνδρας.
– Τζωρτζ, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Στουρνάρη και Καποδιστρίου.
– Μπόταση, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Στουρνάρη και Καποδιστρίου.
– Κάνιγγος, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Στουρνάρη και Χαλκοκονδύλη.
– Σολωμού, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Γ’ Σεπτεμβρίου και της Πλ. Εξαρχείων.
– Καποδιστρίου, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Μπόταση και Γ’ Σεπτεμβρίου.
– Πλατεία Εξαρχείων.
– Χαλκοκονδύλη, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Γ’ Σεπτεμβρίου και της Πλ. Κάνιγγος.
– Αβέρωφ, στο τμήμα της μεταξύ των οδών 28ης Οκτωβρίου (Πατησίων) και Μάρνης.
– Βερανζέρου, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Κάνιγγος και Μάρνης.
– Σπ. Τρικούπη, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Αλεξάνδρας και της Πλ. Εξαρχείων.
– Σόλωνος, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Ιπποκράτους και Πατούσα.
– Απαγόρευση της στάσης και στάθμευσης των οχημάτων, την Κυριακή 17-11-2024 από τις 6 το πρωί καθώς και σταδιακή διακοπή της κυκλοφορίας αυτών από τις 12 το μεσημέρι μέχρι το πέρας των εκδηλώσεων:
– Ελ. Βενιζέλου (Πανεπιστημίου), σε όλο το μήκος της και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Πλατεία Ομονοίας.
– Αιόλου, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Ελ. Βενιζέλου (Πανεπιστημίου) και Σταδίου.
– Σταδίου, σε όλο το μήκος της και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Πλατεία Συντάγματος.
– Β. Γεωργίου Α’, σε όλο το μήκος της.
– Λ. Βασ. Σοφίας, σε όλο το μήκος της και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας, καθώς και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Ακαδημίας, σε όλο το μήκος της, καθώς και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Λ. Αλεξάνδρας, σε όλο το μήκος της και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας, καθώς και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Γέλωνος, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Δορυλαίου και Π. Κόκκαλη.
– Π. Κόκκαλη, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Γέλωνος και της Λ. Βασ. Σοφίας.
– Δορυλαίου, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Π. Κυριακού και της Λ. Βασ. Σοφίας.
– Λ. Βασ. Αμαλίας, σε όλο το μήκος της, καθώς και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Φιλελλήνων, σε όλο το μήκος της, καθώς και στις καθέτους αυτής μέχρι την πρώτη παράλληλη οδό.
– Λ. Συγγρού, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Αθ. Διάκου και της Λ. Βασ. Αμαλίας.
– Π. Τσαλδάρη (Πειραιώς), στο τμήμα της μεταξύ της Ιεράς Οδού και της Πλ. Ομονοίας.
– Αθηνάς, σε όλο το μήκος της.
– Ερμού, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Αθηνάς και Π. Τσαλδάρη (Πειραιώς).
– Τσόχα, σε όλο το μήκος της.
– Σούτσου, στο τμήμα της μεταξύ της Πλ. Μαβίλη και της οδού Τσόχα.
– Ζαχάρωφ, στο τμήμα της μεταξύ των Λεωφόρων Αλεξάνδρας και Βασ. Σοφίας.
– Λ. Κηφισίας, στο τμήμα της μεταξύ των Λεωφόρων Κατεχάκη και Αλεξάνδρας, στο ρεύμα κυκλοφορίας προς Αθήνα.
– Λ. Μεσογείων, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Κατεχάκη και της οδού Φειδιππίδου, στο ρεύμα κυκλοφορίας προς Αθήνα.
– Φειδιππίδου, στο τμήμα της μεταξύ των Λεωφόρων Μεσογείων και Βασ. Σοφίας.
– Μιχαλακοπούλου, στο τμήμα της μεταξύ των οδών Φειδιππίδου και Σπ. Μερκούρη και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας.
– Λ. Βασ. Κων/νου, σε όλο το μήκος της, στο ρεύμα κυκλοφορίας προς Κηφισιά.
– Αρδηττού, σε όλο το μήκος της, στο ρεύμα κυκλοφορίας προς τη Λ. Βασ. Κων/νου.
– Βασ. Αλεξάνδρου, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Βεντήρη, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Χατζηγιάννη Μέξη στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Ηριδανού, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Παπαδιαμαντοπούλου, στο τμήμα της μεταξύ της οδού Μιχαλακοπούλου και της Λ. Βασ. Σοφίας.
– Αιγινήτου, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Παπαδιαμαντοπούλου.
– Λούρου, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Λαμψάκου, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Σεμιτέλου στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Κερασούντος, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.
– Καρτάλη, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Έβρου.
– Λυκαονίας, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Έβρου.
– Αγγ. Πυρρή, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Έβρου.
– Ξενίας, στο τμήμα της μεταξύ της Λ. Βασ. Σοφίας και της οδού Μιχαλακοπούλου.

Οι παραπάνω κυκλοφοριακές ρυθμίσεις θα πραγματοποιούνται σταδιακά και ανάλογα με τις παρουσιαζόμενες κυκλοφοριακές συνθήκες. Ακόμη, σύμφωνα με απόφαση της «Οδικές Συγκοινωνίες Α.Ε.», θα πραγματοποιηθούν τροποποιήσεις στα δρομολόγια και τις στάσεις των συγκοινωνιακών μέσων (Λεωφορεία – Τρόλεϊ).

Από τη Διεύθυνση Τροχαίας Αττικής σχεδιάστηκαν και θα ληφθούν μέτρα διευκόλυνσης της κυκλοφορίας στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου της Αθήνας.

Τέλος η Τροχαία απευθύνει έκκληση στους οδηγούς έως και αύριο, να αποφύγουν την κίνηση και στάθμευση των οχημάτων τους στους χώρους των εκδηλώσεων, της διαδρομής της πορείας και πέριξ της Πρεσβείας των Η.Π.Α., καθώς επίσης και στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου, τόσο για την εξυπηρέτησή τους, όσο και για την αποτροπή πρόσθετων κυκλοφοριακών προβλημάτων.

Κλειστοί σήμερα , από τις 14:00, οι σταθμοί του μετρό Σύνταγμα, Μοναστηράκι, Ευαγγελισμός, Μέγαρο Μουσικής, Ομόνοια και Πανεπιστήμιο

Με εντολή της ΕΛΑΣ,  σήμερα οι σταθμοί του μετρό Σύνταγμα, Μοναστηράκι (Γραμμές 1 και 3), Ευαγγελισμός, Μέγαρο Μουσικής, Ομόνοια (Γραμμές 1 και 2) και Πανεπιστήμιο θα κλείσουν στις 14:00. Οι συρμοί θα διέρχονται από αυτούς χωρίς να πραγματοποιούν στάση. Οι σταθμοί θα επαναλειτουργήσουν με νεότερη εντολή της ΕΛΑΣ.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ – Αθηνά Καστρινάκη – αντιγραφή και επιμέλεια: Β. Χατζηβασιλείου