Δημοσιεύθηκε: Τετάρτη 1 / 4 / 2026 , 19:19 από news_room

-**- Από το Στρογγυλό τραπέζι 02 με τίτλο:
Η φαρμακολογία συναντά την
ενδοκρινολογία που πραγματοποιήθηκε σήμερα Τετάρτη 1 Απριλίου 2026 στην πρώτη μέρα εργασιών του 53ου συνεδρίου ενδοκρινολογίας, μεταβολισμού και σακχαρώδη διαβήτη στην Αθήνα.

Η σύγκλιση βιολογίας και ενδοκρινολογίας: Ο ρόλος της φαρμακολογίας στην εμφάνιση υπεργλυκαιμίας

Ελλάδα – Ωδείο Αθηνών, 1 Απριλίου 2026, Βαγγέλης Καρπαθάκης| Η σύγχρονη επιστημονική σκέψη αναδεικνύει ολοένα και περισσότερο τη στενή σχέση ανάμεσα στη βιολογία των κυττάρων και την ενδοκρινολογία. Πρόκειται για δύο πεδία που, αν και ιστορικά εξελίχθηκαν παράλληλα, σήμερα συγκλίνουν ουσιαστικά, καθώς μοιράζονται έναν κοινό στόχο: την κατανόηση της λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού σε μοριακό επίπεδο.

Η βιολογία των κυττάρων, η οποία μελετά τη δομή και τη λειτουργία των κυτταρικών μηχανισμών, συναντά φυσικά την ενδοκρινολογία — τον κλάδο που εξετάζει την ορμονική ρύθμιση και την κυτταρική επικοινωνία. Η σύνδεση αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής μέσα από τη μοριακή φαρμακολογία, έναν τομέα που γεφυρώνει τη γνώση των κυτταρικών διεργασιών με τη δράση των φαρμάκων. Ξεκίνησε το 53ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Σακχαρώδη Διαβήτη στην Αθήνα

Η σύγκλιση αυτή δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Οι ορμόνες χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες ως θεραπευτικά μέσα, ενώ η πρόοδος στη μοριακή βιολογία έχει επιτρέψει βαθύτερη κατανόηση των μηχανισμών δράσης τους. Σήμερα, τα όρια μεταξύ μοριακής ενδοκρινολογίας και φαρμακολογίας είναι συχνά δυσδιάκριτα, γεγονός που υπογραμμίζει ότι η επιστημονική γνώση είναι ενιαία και πολυδιάστατη.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα σύγχρονο και αυξανόμενο κλινικό ζήτημα: ο σακχαρώδης διαβήτης φαρμακευτικής αιτιολογίας.

Σακχαρώδης διαβήτης από φάρμακα: Ένα υποδιαγνωσμένο φαινόμενο

Ο σακχαρώδης διαβήτης φαρμακευτικής αιτιολογίας αναφέρεται στην υπεργλυκαιμία που προκαλείται ή αποκαλύπτεται בעקבות κάποιας φαρμακευτικής αγωγής. Αν και τα διαγνωστικά του κριτήρια είναι τα ίδια με εκείνα του κλασικού διαβήτη, ταξινομείται ως δευτεροπαθής μορφή και συχνά παραμένει υποδιαγνωσμένος.

Η απουσία μεγάλων επιδημιολογικών μελετών καθιστά δύσκολη την ακριβή εκτίμηση της συχνότητάς του, καθώς και της σχέσης του με μικροαγγειακές και μακροαγγειακές επιπλοκές. Ωστόσο, είναι σαφές ότι σχετίζεται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, ενώ επιβαρύνει σημαντικά και τα συστήματα υγείας.

Παράγοντες κινδύνου και μηχανισμοί

Η εμφάνιση υπεργλυκαιμίας δεν είναι τυχαία, αλλά συνδέεται με συγκεκριμένους προδιαθεσικούς παράγοντες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

* Η προχωρημένη ηλικία
* Η παχυσαρκία (ΔΜΣ > 27)
* Η μειωμένη φυσική δραστηριότητα
* Προϋπάρχουσες διαταραχές γλυκόζης
* Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή διαβήτης κύησης
* Οικογενειακό ιστορικό διαβήτη

Η υπεργλυκαιμία μπορεί να προκύψει είτε λόγω ήδη υπάρχουσας ευαισθησίας του ασθενούς είτε ως άμεση επίδραση του φαρμάκου. Οι βασικοί παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν:

* Αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη
* Μειωμένη πρόσληψη γλυκόζης από τους ιστούς
* Αυξημένη ηπατική παραγωγή γλυκόζης
* Μειωμένη έκκριση ινσουλίνης από τα β-κύτταρα
* Ενισχυμένη λιπόλυση

Αξίζει να σημειωθεί ότι η υπεργλυκαιμία μπορεί να είναι είτε παροδική είτε μόνιμη, ανάλογα με τη φαρμακοκινητική και φαρμακοδυναμική του φαρμάκου, τη δοσολογία και τα ατομικά χαρακτηριστικά του ασθενούς.

Ο ρόλος της φαρμακογονιδιωματικής

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ότι φάρμακα της ίδιας κατηγορίας δεν έχουν την ίδια επίδραση σε όλους τους ασθενείς. Αυτό οφείλεται όχι μόνο στις φαρμακολογικές τους ιδιότητες, αλλά και σε γενετικούς παράγοντες — ένα πεδίο που μελετάται από τη φαρμακογονιδιωματική.

Οι γενετικές παραλλαγές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο κάθε οργανισμός ανταποκρίνεται στη φαρμακευτική αγωγή, εξηγώντας γιατί κάποιοι ασθενείς εμφανίζουν σοβαρή υπεργλυκαιμία ενώ άλλοι όχι.

Κατηγορίες φαρμάκων που σχετίζονται με υπεργλυκαιμία

Πολλές κατηγορίες φαρμάκων έχουν συσχετιστεί με την εμφάνιση διαβήτη, όπως:

* Ενδοκρινολογικά φάρμακα
* Καρδιαγγειακά (π.χ. στατίνες)
* Αναπνευστικά φάρμακα
* Αντιμικροβιακά
* Νευρολογικά και ογκολογικά φάρμακα
* Ανοσοτροποποιητικά

Τα γλυκοκορτικοειδή ως χαρακτηριστικό παράδειγμα

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα γλυκοκορτικοειδή, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως στην κλινική πράξη. Σύμφωνα με μελέτες, προκαλούν διαβήτη σε ποσοστό 18%–32%, ενώ σε νοσηλευόμενους ασθενείς το ποσοστό μπορεί να φτάσει έως και το 65%.

Οι μηχανισμοί δράσης τους περιλαμβάνουν:

* Αύξηση της ηπατικής νεογλυκογένεσης
* Ενίσχυση της αντίστασης στην ινσουλίνη
* Αύξηση σωματικού βάρους
* Μείωση έκκρισης ινσουλίνης
* Επιδείνωση της λειτουργίας των β-κυττάρων

Ένα χαρακτηριστικό της υπεργλυκαιμίας από στεροειδή είναι η χρονική της κατανομή: εμφανίζεται κυρίως μετά τα γεύματα, με απογευματινή αιχμή. Αυτό καθιστά τη μέτρηση γλυκόζης νηστείας λιγότερο αξιόπιστη.

Διαχείριση και θεραπευτική προσέγγιση

Η αντιμετώπιση του διαβήτη φαρμακευτικής αιτιολογίας απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση. Η χρήση συστημάτων συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (CGM) θεωρείται ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς αποτυπώνει καλύτερα τις διακυμάνσεις της γλυκόζης μέσα στην ημέρα.

Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει:

* Από του στόματος αντιδιαβητικά φάρμακα
* Ινσουλινοθεραπεία (ιδιαίτερα σε σοβαρές περιπτώσεις)
* Προσαρμογή της αγωγής με βάση τη φαρμακοκινητική των υπεύθυνων φαρμάκων

Συμπεράσματα

Η αλληλεπίδραση μεταξύ ενδοκρινολογίας και φαρμακολογίας αναδεικνύει τη σημασία της ολιστικής προσέγγισης στην ιατρική. Ο σακχαρώδης διαβήτης φαρμακευτικής αιτιολογίας αποτελεί ένα σύνθετο και συχνά υποεκτιμημένο πρόβλημα, το οποίο απαιτεί αυξημένη εγρήγορση από τους κλινικούς ιατρούς.

Η κατανόηση των μηχανισμών που διέπουν τη δράση των φαρμάκων σε κυτταρικό επίπεδο δεν συμβάλλει μόνο στη βελτίωση της θεραπείας, αλλά και στην πρόληψη ανεπιθύμητων επιπλοκών, ενισχύοντας τελικά την ποιότητα ζωής των ασθενών.

-**- Μεταφορά απο ηχητικό απόσπασμα της ομιλίας της ενδοκρινολόγου και διδάκτωρος του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Μαρίας Ανδρίκουλα.

—*—*— Αυτό το άρθρο δεν είναι συμβουλευτικό. Το άρθρο δεν απαντά με κανέναν τρόπο σε ιατρικά θέματα. Το μέρος της δημοσιευμένης συνεδρίας αφορούσε ειδικό επιστημονικό προσωπικό & ιατρούς από το παραπάνω συνέδριο.

Πηγή – Φωτορεπορτάζ: Βαγγέλης Καρπαθάκης