Δημοσιεύθηκε: Τρίτη 27 / 1 / 2026 , 12:43 από news_room

Παρουσιάστηκε ο τόμος «Μελουργία Ι – Η Θεία Λειτουργία»

Το βράδυ της 20ής Ιανουαρίου 2026 πραγματοποιήθηκε, στο Μεγάλο Συνοδικό της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, η παρουσίαση του τόμου «Μελουργία Ι – Η Θεία Λειτουργία» του Αρχιμανδρίτη του Οικουμενικού Θρόνου και Καθηγητή Πανεπιστημίου Νεκταρίου Πάρη.

Την παρουσίαση του βιβλίου ανέλαβαν ο δρ Ανδρέας Βαρνάβας και ο Διευθυντής της Σχολής Πρωτοψαλτών κ. Δημήτριος Δημοσθένους. Στην αντιφώνησή του, ο π. Νεκτάριος προέβη σε λειτουργικές διευκρινίσεις που εξηγούν τα κριτήρια επιλογής των μελών του τόμου, τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι εξακολουθεί να θεωρεί τον εαυτό του μαθητή της Ψαλτικής Τέχνης.

Ακολούθησε ψαλτική παρουσίαση μελών του τόμου από τον Ψαλτικό Χορό της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου «Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός» και από τους φοιτητές του Μεταπτυχιακού Προγράμματος, στο οποίο διδάσκει ο π. Νεκτάριος. Το πρόγραμμα διοργανώνεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο «Χουρμούζιος ο Κύπριος», σε συνεργασία με τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου.

Στην εκδήλωση παρέστη η Α.Μ. ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ.κ. Γεώργιος, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό για την εκδήλωση και την έκδοση του τόμου, καθώς και ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Κυρηνείας κ. Χρυσόστομος, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βόστρων κ. Τιμόθεος και οι Θεοφιλέστατοι Επίσκοποι Νιτρίας κ. Νικόδημος και Νεαπόλεως κ. Πορφύριος. Παρόντες ήταν επίσης κληρικοί, ιεροψάλτες, διακεκριμένοι μουσικολόγοι και φίλοι της Ψαλτικής Τέχνης.

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ Α.Μ. ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΥΠΡΟΥ κ.κ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση χαιρετίζω την παρουσίαση του ογκωδέστατου βιβλίου «Μελουργία – Θεία Λειτουργία», του Πανοσιολογιωτάτου Αρχιμανδρίτου Δρα Νεκτάριου Πάρη.

Χαιρετίζω την εν λόγω έκδοση όχι στηριζόμενος στην ενασχόλησή μου με τη μουσική, ούτε και στη μουσική μου κατάρτιση. Κρίνω τον εαυτό μου ακατάλληλο να κρίνει ένα μουσικό έργο. Εν τούτοις έχω το αισθητήριο να απολαύσω μια ψαλμωδία και την εκτέλεση, τη φωνητική απόδοση, ενός έργου. Είναι, όμως, σημαντικό να επαινούμε και να ενθαρρύνουμε την επιστημονική έρευνα στον τομέα της Εκκλησιαστικής μας μουσικής. Άλλωστε, η ενασχόληση με τον τομέα αυτό της πνευματικής μας παράδοσης, την εκκλησιαστική μας δηλαδή υμνογραφία και μελουργία, μάς οδηγεί «ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων» (Ψαλμ 41,2). Ανάγει την ψυχή του ανθρώπου από τον υλικό κόσμο προς τον πνευματικό, από τα επίγεια προς τα ουράνια. Είναι μια ενασχόληση πνευματική που υπερβαίνει τα επίγεια. Καλλιεργεί την ψυχή τού ανθρώπου και την ωθεί προς τα ουράνια. Στόχος της είναι να συγκινήσει την ψυχή και να μεταφέρει τη σκέψη, τα συναισθήματα, όλο το «είναι» του ανθρώπου, προς τον Θεό.

Η επένδυση των εκκλησιαστικών ύμνων με μελωδία παρατηρείται ήδη από τους αποστολικούς χρόνους. Στις Πράξεις των Αποστόλων αναφέρεται πως οι Χριστιανοί ευρίσκονταν καθημερινά στο ιερό «ὁμοθυμαδὸν…αἰνοῦντες τὸν Θεὸν» (Πράξ. 2,46-47), ενώ και ο Απόστολος Παύλος προτρέπει τους Εφεσίους να εγκαταλείψουν την ασωτία, επιδιδόμενοι στην προσευχή «λαλοῦντες ἑαυτοῖς ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς, ᾄδοντες καὶ ψάλλοντες ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν τῷ Κυρίῳ» (πρβλ. Εφ. 5,19). Διαχρονικά, εξελισσόμενη η εκκλησιαστική υμνωδία πέτυχε όχι μόνο να εξυπηρετεί τις λειτουργικές ανάγκες της Εκκλησίας, αλλά να βοηθά το εκκλησίασμα να αφομοιώνει ευκολότερα τη διδασκαλία της Εκκλησίας και ταυτόχρονα να διεγείρει το θρησκευτικό συναίσθημα, και να παρακινεί σε προσευχή και δοξολογία του τριαδικού Θεού και πέραν των ωρών της κοινής λατρείας.

Η έκδοση που παρουσιάζεται, απόψε, είναι το απόσταγμα πολυετούς θεωρητικής και πρακτικής διδακτικής εμπειρίας στην ψαλτική του π. Νεκταρίου. Οι 600 και πλέον σελίδες αποτελούν πολύτιμο βοήθημα για νεότερους και παλαιότερους ψάλτες και η επιστημονική του αποτύπωση αποτελεί ισχυρό εργαλείο γνώσης για την υμνολογία.

Παράλληλα, θέλω να εκφράσω την χαρά μου για το γεγονός ότι στο βιβλίο περιλαμβάνονται έργα νεότερων κυπρίων μελοποιών όπως του Στυλιανού Χουρμουζίου, Θεόδουλου Καλλίνικου, Διονυσίου Μαχαιριώτου και Σόλωνος Χατζησολωμού. Ταυτόχρονα, η χαρά μου εντείνεται, γνωρίζοντας την ενασχόληση του π. Νεκταρίου, στην πανεπιστημιακή του πορεία και με τα τροπάρια τα οποία ψάλλονται στην ακολουθία του Εσπερινού μετά την λιτή, λειτουργική πράξη η οποία παρατηρείται μόνο στο λειτουργικό τυπικό της Εκκλησίας Κύπρου.

Παρουσιάζοντας το τελευταίο, μέχρι στιγμής, έργο του π. Νεκταρίου, νιώθουμε και μιαν όντως ιδιαίτερη συγκίνηση. Ο Αρχιμανδρίτης Νεκτάριος Πάρης, ως καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας στο Τμήμα Μουσικής και Επιστήμης, μας θυμίζει ότι ακόμη ένας κύπριος, διαπρέπει και αναδεικνύει την ιδιαίτερή μας πατρίδα Κύπρο. Παρακολουθώντας διακριτικά τον πατέρα Νεκτάριο, νιώθουμε μεγάλη εγκαύχηση γιατί το όνομά του αναφέρεται δίπλα από τα ονόματα μεγάλων Κυπρίων μελοποιών των οποίων οι συνθέσεις κοσμούν παλαιά μουσικά χειρόγραφα, στις ανά την Ορθοδοξία βιβλιοθήκες.

Ως εκ τούτου, συγχαίρω τον Πανοσιολογιώτατο Αρχιμανδρίτη Δρα Νεκτάριο Πάρη τόσο για την ενδιαφέρουσα παρούσα έκδοσή του και όσο και για την όλη επιστημονική προσφορά του στον τομέα της μουσικής και της Εκκλησίας γενικότερα. Εύχομαι κάθε επιτυχία και ευλογία από τον Θεό σε όλη του την ζωή.

*********************************************

 

Χαιρετισμὸς Διευθυντῆ Σχολῆς ΒΜ ΙΑΚ, Πρωτ. Δημητρίου Δημοσθένους

 

Μακαριώτατε πάτερ καὶ δέσποτα,

Πανιερώτατε, Σεβασμιώτατε, Θεοφιέστατοι,

Ἐντιμώτατε κύριε δικαστά τοῦ Ἐφετείου,

Σεβαστοὶ πατέρες,

Σεβαστὲ ἄρχοντα Πρωτοψάλτα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου καὶ τοῦ Καθεδρικοῦ μας Ναοῦ,

Ἀγαπητοὶ ἱεροψάλτες, ἀγαπητοὶ μαθητὲς τῆς Σχολῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου,

Ἀγαπητοὶ προσκεκλημένοι, κυρίες καὶ κύριοι,

Μὲ αἰσθήματα χαρᾶς νὰ πλημμυρίζουν τὸ εἶναι μας, ἀλλὰ πρωτίστως εὐχαριστίας πρὸς τὸν Δωρεοδότη Κύριό μας, φθάσαμε στὴ σημερινὴ ἡμέρα παρουσίασης, ἑνὸς ἔργου τὸ ὁποῖο ἔχουμε τὴν αἴσθηση ὅτι θὰ ἀποτελέσει ἀντικείμενο ἐπιστημονικῆς ἔρευνας γιὰ τὶς μελλοντικὲς γενεές. Εὐχαριστῶ τὸν Πανάγαθο Θεὸ γιατί ἡ ἔκδοση τοῦ βιβλίου Μελουργία «Ἡ Θεία Λειτουργία», ἐκδίδεται μὲ τὴν εὐλογία τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου μᾶς κ.κ. Γεωργίου, μὲ τὴν ἄδεια καὶ ἔγκριση τοῦ ὁποίου διατελῶ Διευθυντὴς τῆς Σχολῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου καὶ τῶν βοηθῶν μου Ἄριστου Λουκαΐδη καὶ Χρήστου Πεττεμερίδη, τοὺς ὁποίους καὶ εὐχαριστῶ.

Ἡ παροῦσα συλλογὴ θὰ μποροῦσα νὰ πῶ ὅτι ἔχει τὶς ρίζες της σὲ ἕνα ἄλλο βιβλίο, χειρόγραφο, τὸ ὁποῖο ἄρχισε νὰ γράφεται τὸ 1989 ἀπὸ τὸν τότε ἱεροδιάκονο Νεκτάριο Πάρη, στὴ Θεσσαλονίκη, στὰ κελιὰ τοῦ μοναστηριοῦ τῆς Ἁγίας Θεοδώρας. Στὴ δεύτερη σελίδα τοῦ «Ἀνθολογίου», αὐτὸ ἦταν ἡ ὀνομασία του, γράφει τὰ ἑξῆς: «Ἀφιεροῦται εἰς τὴν πνευματικήν μου τροφόν, Ἁγιοτόκον πόλιν τῶν Θεσσαλονικέων καὶ τοὺς διδάξαντάς με τὴν Βυζαντινὴν Μουσικὴν πρωτοψάλτας αὐτῆς, Χαρίλαον Ταλιαδῶρον, Ἀθανάσιον Καραμάνην, Ζαχαρίαν Πασχαλίδην». Ἡ γραφὴ αὐτοῦ τοῦ Ἀνθολογίου, εἶχε ὁλοκληρωθεῖ τὸ ἔτος 1994, στὴν ὁποία βλέπουμε τὸ ἐπιμελὲς καὶ καλλιγραφώτατον τοῦ γραφέως.

Τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 1993, ὁ Ἱεροδιάκονος Νεκτάριος Πάρης χειροτονεῖται ἀπὸ τὸν τότε Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Παντελεήμονα τὸν Β΄, Χρυσοφάκη, εἰς πρεσβύτερον, λαμβάνοντας ταυτόχρονα τὸ ὀφφίκιο τοῦ ἀρχιμανδρίτη. Στὴν διακονία του στὸν μοναστηριακὸ ναὸ τῆς Ἁγίας Θεοδώρας, γεννιέται ἡ ἰδέα, νὰ συνθέτει ἀλλὰ καὶ νὰ ἁπλοποιεῖ διάφορα λειτουργικά, τὰ ὁποῖα σκοπὸ εἶχαν νὰ βοηθήσουν τοὺς ἐκεῖ τότε διορισμένους ἱεροψάλτες τοῦ ναοῦ, στὴν ἐπὶ τῇ βάσει των φωνητικῶν τους ἱκανοτήτων, ἀρτιότερη ἐπιτέλεση τῶν Κυριακάτικων Λειτουργιῶν. Στὴν μικρὴ τότε ἐκείνη συλλογὴ εἶχαν συμπεριληφθεῖ τὰ σύντομα Χερουβικὰ τοῦ Πέτρου Λαμπαδαρίου σὲ ὅλους τοὺς ἤχους, Λειτουργικὰ μὲ ἁπλὲς γραμμές, κατὰ σύνθεση Νεκταρίου Πάρη, Λειτουργικὰ γνωστὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, παρὰ διαφόρων δασκάλων, μὲ ἁπλουστευμένες μελωδικὲς γραμμές, χωρὶς τὶς ἀναλύσεις οἱ ὁποῖες ἦταν καταγεγραμμένες καὶ ἐν πολλοῖς σύμφωνα μὲ τὶς φωνητικὲς ἱκανότητες καὶ λαρυγγισμοὺς τῶν συνθετῶν. Στὴν ἴδια λογικὴ κινήθηκαν καὶ τὰ «Ἄξιόν ἐστιν», σὲ αὐτὴ τὴν μικρὴ συλλογή.

Ἐδῶ θὰ ἦταν καλὸ νὰ γνωρίζει τὸ φιλόμουσο κοινό, ὅτι τὸ «Σὲ ὑμνοῦμεν», τὸ ὁποῖο ἀκούγεται κάθε πρωὶ ἀπὸ τὶς συχνότητες τοῦ κρατικοῦ ραδιοφωνικοῦ καναλιοῦ ΡΙΚ, μετὰ ἀπὸ τὸ ἁγιολόγιο τῆς ἡμέρας, εἶναι σύνθεση τοῦ πατρὸς Νεκταρίου καὶ εἶναι παρμένο μέσα ἀπὸ αὐτὸ τὸ μικρὸ τευχίδιο ποὺ ἀναφέραμε μόλις πρίν. Τὴ συγκεκριμένη σύνθεση τὴν ἔψαλε καὶ ἠχογράφησε κάτω ἀπὸ τοὺς θόλους τοῦ νέου Καθεδρικοῦ, ἡ Χορωδία τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς πρὶν ἀπὸ τρία χρόνια, μετὰ ἀπὸ αἴτημα τοῦ ἰδίου τοῦ καναλιοῦ, ποὺ σκοπὸ εἶχε νὰ ἀντικαταστήσει τὸ ἀπὸ πολλῶν δεκαετιῶν «Σὲ ὑμνοῦμεν», τὸ ὁποῖο ἀκουγόταν μετὰ ἀπὸ τὸ συγκεκριμένο ραδιοφωνικὸ πρόγραμμα.

Μετὰ τὴν ἀναγόρευση τοῦ πατρὸς Νεκταρίου σὲ διδάκτορα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τὸ 1999, μὲ θέμα «Τὸ Ἐκκλησιαστικὸ Ἆσμα, Πατερικὲς θέσεις», ἀρχίζει μιὰ γόνιμη ἐπιστημονικὴ καὶ μουσικὴ δραστηριότητα. Ἀπὸ τὴν Θεολογικὴ Σχολὴ μεταπηδᾶ στὸ νεοσύστατο τμῆμα Μουσικῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστημίου Μακεδονίας, ὅπου μαζὶ μὲ τὸν μακαριστὸ καθηγητὴ Ἀντώνιο Ἀλυγιζάκη, θέτουν τὶς βάσεις γιὰ τὴ δημιουργία ἕδρας στὸ ΠΑΜΑΚ στὸ τμῆμα Μουσικῆς Ἐπιστήμης καὶ Τέχνης, στὴν κατεύθυνση Βυζαντινῆς Μουσικῆς. Οἱ ἀρθρογραφίες τοῦ θεολογικοῦ καὶ μουσικολογικοῦ περιεχομένου, οἱ παρουσίες του σὲ ἐπιστημονικὰ συνέδρια, καὶ ἡ ἀνάληψη μεταπτυχιακῶν καὶ διδακτορικῶν φοιτητῶν, εἶναι λίγα ἀπὸ τὰ ὅσα ὁ ἴδιος ἔχει διεκπεραιώσει. Ταυτόχρονα ἡ διακονία του στὸ ψαλτήρι στὴν Πατριαρχικὴ καὶ Σταυροπηγιακὴ Ἱερὰ Μονή των Βλατάδων στὴ Θεσσαλονίκη, τοῦ ἔδωσε τὴν ἀφόρμηση καὶ περεταίρω ὤθηση στὴν ἔρευνα καὶ διακονία τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης.

Χωρὶς νὰ θέλω νὰ μακρηγορήσω, καταχρώμενος τὴν θέση στὴν ὁποία βρίσκομαι, θὰ ἐπιθυμοῦσα νὰ ἐπισημάνω κάποια μαθήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι αὐθεντικὲς συνθέσεις τοῦ πατρὸς Νεκταρίου, ποὺ βρίσκονται στὸν ὑπὸ παρουσίαση τόμο, καὶ κάποια μαθήματα τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται μὲ ἁπλῆ γραφή, χωρὶς τὶς ἀναλύσεις τῶν λαρυγγικῶν ἱκανοτήτων κάποιων συνθετῶν, ὅπως εἴχαμε ἀναφέρει καὶ πιὸ πάνω.

Πρῶτα θὰ ἤθελα νὰ ἐπισημάνω τὴν ἐπὶ τὸ ἁπλούστερο παράθεση τῶν Χερουβικῶν τοῦ ἀειμνήστου Ἄρχοντος Πρωτοψάλτου τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, Θρασύβουλου Στανίτσα, παραθέτοντας τὴ σύνθεση τοῦ μακαριστοῦ ἄρχοντος χωρὶς αὐτές.

Ἕνα δεύτερο σημεῖο ποὺ θὰ ἦταν καλὸ νὰ ἐπισημανθεῖ, εἶναι οἱ προσωπικὲς συνθέσεις τοῦ πατρὸς Νεκταρίου, μὲ μελωδικὲς γραμμὲς ἀπὸ τὰ Κεκραγάρια τοῦ Ἰακώβου, τὶς ὁποῖες συναντοῦμε σὲ Ἄξιον ἐστὶν καὶ σὲ ἄλλες, ὅπως τὸ ἀντὶ τοῦ Χερουβικοῦ τῆς Μεγάλης Πέμπτης, «Τοῦ Δείπνου σου», σὲ ἦχο γ΄, τὸ ὁποῖο καὶ θὰ ἀποδώσει στὸ τέλος ὁ Χορὸς Ἱεροψαλτῶν Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου «Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς» καὶ μαθητὲς τῆς Σχολῆς.

Επιπλέον ἀξιομνημόνευτα εἶναι τα «Ἐπὶ σοὶ χαίρει» τῆς Θείας Λειτουργίας τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ὕμνος ποὺ ὡς γνωστὸν ψάλλεται ἀντὶ τοῦ «Ἄξιόν ἐστιν» στὸ τέλος τῆς Ἁγίας Ἀναφορᾶς. Μέσα στὸ παρουσιαζόμενο ἀπόψε βιβλίο, ἔχουν καταγραφεῖ ἕξι στὸν ἀριθμὸ ἀργὰ «Ἐπὶ σὸὶ χαῖρει», δέκα ἀργοσύντομα, ἕνα ἐκ τῶν ὁποίων θὰ παρουσιάσει ὁ χορός, καὶ ἕξι διαφόρων ἄλλων συνθετῶν. Στὸ Θεοτοκίο ποὺ θὰ παρουσιάσει ἡ χορωδία, οἱ μελωδικὲς γραμμές του παίρνουν ἀφορμὴ ἀπὸ τὸ «Ἄξιόν ἐστι» τὸ καλούμενον Πατριαρχικόν, τὸ ὁποῖο εἶναι γνωστὸ σὲ ὅλους μας.

Τελευταία ἀλλὰ ὄχι ἥσσονος σημασίας, εἶναι ἡ μελοποίηση ἀποστολικῶν ἀναγνωσμάτων ἀπὸ τὸν πατέρα Νεκτάριο. Ἡ μελοποίησή τους, δὲν σκοπεύει στὸν ἐξοβελισμὸ τοῦ λογαοιδικοῦ τρόπου ἀνάγνωσης τῶν ἀποστολικῶν καὶ εὐαγγελικῶν ἀναγνωσμάτων στὴ Θεία Λειτουργία. Ὁ συνθέτης μέσα στὴν ἔμπνευσή του, ἤθελε νὰ μᾶς παραδώσει μιὰ ἐπιπλέον ἐπιλογὴ ψαλσίματος κατὰ τὴν ὥρα διανομῆς τοῦ ἀντιδώρου, πρακτικὴ ἡ ὁποία εἶναι κυρίως διαδεδομένη στὴν Ἑλλάδα.

Μὲ τὰ ὅσα πιὸ πάνω ἀνέφερα καὶ τὰ ὁποῖα θὰ μποροῦσαν νὰ ἦταν πολὺ περισσότερα, θὰ ἦταν καλὸ νὰ προαναγγελθεῖ ἡ συνέχεια τῆς προσπάθειας ἐκδόσεως τοῦ ἔργου τοῦ πατρὸς Νεκταρίου, μὲ τὸ δεύτερο μέρος της Μελουργίας «Θεία Λειτουργία», τὸ ὁποῖο εἶναι «τὰ μαθήματα τῆς κυπριακῆς ψαλτικῆς μελοποιίας», μαζὶ μὲ τὴ θεολογικῶν δοκιμίων συλλογή, «ἐκκλησιαστικὰ παραλειπόμενα», μὲ τὴν συνδρομὴ τοῦ καθενός μας νὰ εἶναι σημαντική. Ἀκούγοντας αὐτὰ θὰ μποροῦσε κάποιος νὰ σκεφτεῖ κάτι ἀρνητικό, ἀλλὰ γιὰ νὰ βάλω κάτι θετικὸ στὴ σκέψη κάποιου ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ σκεφτεῖ ἀρνητικὰ γιὰ τὶς ἐνέργειές μας, θὰ ἔλεγα πώς, γνωρίζοντας τὸν ἐπιστήμονα πατέρα Νεκτάριο, θὰ ἦταν ἄδικο γιὰ ἐμᾶς τοὺς κυπρίους νὰ μὴν ἀναδείξουμε τὸ ἔργο καὶ τὴν προσπάθεια ἑνὸς κυπρίου μουσουργοῦ, ὁ ὁποῖος τίμησε καὶ τιμᾶ τὸ ὄνομα τῆς Κύπρου, ὄχι μόνο στὸν Ἑλληνικὸ χῶρο, ἀλλὰ καὶ σὲ ὅλο τὸν Ὀρθόδοξο ψαλτικὸ κόσμο.

Εὐχόμενος τὸ σήμερα παρουσιαζόμενο βιβλίο νὰ εἶναι καλοτάξιδο, νὰ ἐκφράσω τὴν βεβαιότητά μου, γιὰ κάτι ποὺ ἀνέφερα πιὸ πάνω ἀλλὰ ἴσως πέρασε ἀπαρατήρητο. Τὸ ὅτι τὸν μουσικολόγο-ἐρευνητὴ τοῦ μέλλοντος, θὰ τὸν ἀπασχολήσει σοβαρὰ ἡ «Μελουργία». Εὐχαριστῶντας Μακαριώτατε πρῶτα ἐσᾶς γιὰ τὴν στήριξη στὸ ἔργο ποὺ ἐπιτελεῖ ἡ Σχολὴ Βυζαντινῆς Μουσικῆς τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς, γιὰ τὸ ποικίλο ἔργο της, ἀλλά κυρίως γιὰ τὴν διάδοση τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης στὴν περιφέρειά σας, εὐχαριστῶ καὶ ὅλους ἐσᾶς γιὰ τὴν παρουσία σᾶς ἀπόψε στὸν εὐλογημένο αὐτὸ χῶρο.

 

*****************************************

 

Παρουσίαση του Βιβλίου του Πανοσιολογιότατου Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου, και ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, πατρός Νεκταρίου Πάρη «ΜΕΛΟΥΡΓΙΑ – Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ».

Από Δρα Ανδρέα Βαρνάβα, πρώην Αναπληρωτή Καθηγητή του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) και ιεροψάλτη του Ιερού Ναού Ἀποστόλου Βαρνάβα Δασουπόλεως.

Μέγα Συνοδικό Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, 20. 1. 2026.

Μακαριώτατε,

Άγιοι Αρχιερείς,

Σεβαστοί Πατέρες,

Αγαπητοί συνάδελφοι ιεροψάλτες,

Εκλεκτοί μουσικολόγοι και φίλοι της εκκλησιαστικής μουσικής,

Κυρίες και Κύριοι.

Προσήλθαμε σήμερα στον ιερό αυτό χώρο του Μεγάλου Συνοδικού της Ιεράς Αρχιεπισκοπής με ιδιαίτερη χαρά, καθώς μας δίνεται η ευκαιρία να παρουσιάσουμε ένα έργο αφιερωμένο στον πυρήνα της λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας μας: Τη Θεία Λειτουργία. Πρόκειται για το βιβλίο του Πανοσιολογιότατου Αρχιμανδρίτη του Οικουμενικού Θρόνου, και ομότιμου πλέον καθηγητή του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, πατρός Νεκταρίου Πάρη «ΜΕΛΟΥΡΓΙΑ – Η Θεία Λειτουργία». Η πρόσκληση του Πατρός Νεκταρίου να παρουσιάσω σε αυτή την εκδήλωση την εν λόγω έκδοση περιποιεί μεγάλη τιμή σε εμένα, ταυτόχρονα όμως μου εναποθέτει μια τεράστια ευθύνη.

Συγχαίρω θερμά τον Πατέρα Νεκτάριο για το σπουδαίο έργο που μας παραδίδει σήμερα. Συγχαίρω επίσης τον Πρωτοπρεσβύτερο Πατέρα Δημήτριο Δημοσθένους, Διευθυντή της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής και τον κύριο Χρήστο Πετεμερίδη, καθηγητή της Σχολής, για την εργασία και τη συμβολή τους για τους σκοπούς της έκδοσης και κυκλοφορίας του έργου αυτού του Πατρός Νεκταρίου.

Η Θεία Λειτουργία δεν είναι απλώς ένα σύνολο υμνογραφικών και μουσικών κειμένων. Είναι το κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής, το κατεξοχήν μυστήριο της Εκκλησίας, όπου ο λόγος, το μέλος και η πράξη συνυπάρχουν αδιάσπαστα: Μελουργία, Λειτουργία, Ιερουργία. Γι’ αυτό κάθε μελοποιητική προσέγγιση της Θείας Λειτουργίας απαιτεί ιδιαίτερη ευθύνη, θεολογική συνείδηση και βαθιά γνώση της παράδοσης. Είναι σημαντικό για όσους υπηρετούμε την ψαλτική τέχνη να έχουμε βαθιά συνείδηση πως η Βυζαντινή Μουσική δεν έρχεται να επενδύσει αισθητικά το κείμενο, αλλά να το διακονήσει, να το αναδείξει και να το οδηγήσει από το αυτί στην καρδιά του πιστού. Αυτό καθίσταται ακόμα πιο επιτακτικό όταν πρόκειται για τη Θεία Λειτουργία.

Η έκδοση την οποία παρουσιάζουμε σήμερα έρχεται να απαντήσει ακριβώς σε αυτή την πρόκληση. Ο Πατήρ Νεκτάριος, ένας σύγχρονος μελουργός που υπηρετεί με συνέπεια, γνώση και ευλάβεια τη Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική, προσεγγίζει τη Θεία Λειτουργία όχι ως πεδίο προσωπικής ανάδειξης ή αισθητικής πρωτοτυπίας, αλλά ως χώρο διακονίας.

Το παρόν βιβλίο αποτελεί καρπό μακράς ενασχόλησης του συγγραφέα με τη λειτουργική πράξη και τη μελοποιητική παράδοση της Εκκλησίας, καθώς επίσης μακρόχρονης πανεπιστημιακής διδασκαλίας και έρευνας.

Ο Πατήρ Νεκτάριος προσεγγίζει τη Θεία Λειτουργία όχι αποσπασματικά αλλά ως ενιαίο θεολογικό και μουσικό σώμα. Με σεβασμό στην πατρώα παράδοση και με βαθιά γνώση της ψαλτικής επιστήμης προτείνει μελοποιήσεις που ισορροπούν ανάμεσα στην ακρίβεια του ύφους και τη λειτουργική πρακτικότητα.

Η μελοποίησή του σέβεται απολύτως τον λειτουργικό χαρακτήρα των κειμένων, υπηρετώντας τον λόγο και όχι επισκιάζοντάς τον. Αυτό είναι και το πρώτο ουσιώδες χαρακτηριστικό του έργου: Η πρωτοκαθεδρία του λόγου. Η μουσική γραφή είναι σαφής, κατανοητή, χωρίς περιττές μελισματικές υπερβολές, αλλά χωρίς να είναι φτωχή και απλοϊκή. Αντιθέτως διακρίνεται από εσωτερική ισορροπία και μέτρο. Ο μελοποιός κινείται με άνεση μέσα στο παραδοσιακό τροπικό σύστημα, αξιοποιώντας τους ήχους με τρόπο φυσικό και λειτουργικό, ώστε κάθε μέρος της Θείας Λειτουργίας να αποδίδεται με το πρέπον ήθος.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στη συνοχή του έργου. Δεν έχουμε μπροστά μας αποσπασματικές συνθέσεις, αλλά μια ολοκληρωμένη Θεία Λειτουργία με σαφή αισθητική γραμμή και εσωτερική συνοχή. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για την πράξη του αναλογίου, καθώς προσφέρει στον ιεροψάλτη ένα σταθερό και αξιόπιστο εργαλείο.

Από μουσικολογικής πλευράς το έργο εντάσσεται καθαρά στη συνέχεια της πατριαρχικής παράδοσης. Η γραφή είναι μονοφωνική με σεβασμό στη βυζαντινή σημειογραφία-ορθογραφία και το ήθος των ήχων. Τα μέλη είναι μελετημένα και δοκιμασμένα, αφού όπως αναφέρει ο συγγραφέας στο εισαγωγικό του σημείωμα το οποίο τιτλοφορεί «Τοις εντευξομένοις» ψάλλονται από τον ίδιο και τους συνεργάτες του συστηματικώς εις την Πατριαρχικήν Μονήν των Βλατάδων. Είναι λειτουργικά και εφαρμόσιμα τόσο από έμπειρους όσο και από νεότερους ψάλτες.

Παράλληλα, το βιβλίο έχει και παιδαγωγική αξία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε σχολές Βυζαντινής Μουσικής, καθώς προσφέρει παραδείγματα σύγχρονης μελοποίησης που σέβονται την παράδοση, χωρίς να την αντιγράφουν μηχανικά. Δείχνει δηλαδή πώς μπορεί κανείς να μελοποιεί σήμερα, μέσα στην Εκκλησία χωρίς να αποκόπτεται από το παρελθόν.

Μετά το Εισαγωγικό Σημείωμα του συγγραφέα ακολουθεί το μουσικό κείμενο του έργου, το οποίο αποτελείται από το κυρίως μέρος και άλλες έξι επί μέρους ενότητες, τις οποίες ο ίδιος ονομάζει «Επίμετρα».

Το κυρίως μέρος περιέχει τη Μεγάλη Συναπτή και τα Αντίφωνα, Εισοδικά, τον Τρισάγιον Ύμνον, «Όσοι εις Χριστόν», «Τον Σταυρόν σου», τα του Βήματος, Προκείμενα, Αλληλουάρια σε όλους τους ήχους, Κύριε ελέησον της Εκτενούς, διαφόρων παλαιών και νεωτέρων μελοποιών, Χερουβικά του Πέτρου Μπερεκέτου σε όλους τους ήχους, άλλα Χερουβικά του συγγραφέα, ευσύνοπτα εξ ερανισμού θέσεων της παλαιάς και νεωτέρας ψαλτικής παραδόσεως, του Θρασυβούλου Στανίτσα σε όλους τους ήχους, καθώς και άλλων παλαιών και νεωτέρων μελοποιών, «Του Δείπνου σου του Μυστικού» διαφόρων μελοποιών, περιλαμβανομένων Κυπρίων δημιουργών «Σιγησάτω πάσα σαρξ» διαφόρων και πάλιν, περιλαμβανομένων και πάλιν Κυπρίων μελοποιών, Λειτουργικά («Αγαπήσω σε» , Εκφωνητικά, Σύμβολον της Πίστεως, «Άξιον εστίν», το αρχαίον, και Άξιον εστίν του ιδίου σε όλους τους ήχους, καθώς και άλλα παλαιά διαφόρων και νεότερων μελοποιών σε μια πραγματικά πλούσια συλλογή. Το κυρίως μέρος περιέχει επίσης μια σειρά Κοινωνικών της Εβδομάδος, των Εορτών και των Κυριακών, του Πέτρου Μπερεκέτου, σε όλους τους ήχους, του Ιωάννη Κουκουζέλους, του Γεωργίου Χατζηθεοδώρου και του Ιωάννου Κλαδά. Τέλος παρατίθενται ύμνοι Απολύσεως από τον συγγραφέα, σε ειρμολογικό και στιχηραρικό ύφος, σε όλους τους ήχους.

Το Α΄ Επίμετρο περιλαμβάνει Τυπικά και Μακαρισμούς σε όλους τους ήχους.

Το Β΄ Επίμετρο περιέχει μια πλουσιότατη συλλογή από «Δύναμις» του Τρισαγίου σε όλους τους ήχους, διαφόρων μελοποιών, «Όσοι εις Χριστόν» και «Τον Σταυρόν σου».

Το Γ΄ Επίμετρο αφορά στη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και το «Άγιος Κύριος Σαβαώθ», το «Σε υμνούμεν» και το Μεγαλυνάριο «Επί σοι χαίρει» σε διάφορους ήχους κατά προσαρμογήν από μελοποιήσεις αρχαίων κατά το πλείστον μελουργών.

Το Δ΄ Επίμετρο περιλαμβάνει μια επιλογή Αποστολικών και Ευαγγελικών αναγνωσμάτων, μελοποιημένων από το συγγραφέα, τα οποία δύνανται να ψαλούν κατά τη διανομή του Αντιδώρου.

Στο Ε΄ Επίμετρο συναντούμε προσαρμογές σε παλαιά μέλη τροπαρίων από τους Κανόνες του Οσίου Νικοδήμου του Αγιορείτου και του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Παντελεήμονος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο εν λόγω Επίμετρο παρουσιάζει η μελοποίηση από τον Πατέρα Νεκτάριο του ποιήματος του Αγίου Νεκταρίου «Αγνή Παρθένε Δέσποινα» εις οκτώηχον μεταχείρισιν. Το μέλος τούτο το ονομάζει «Πανδημικόν», αφού το εμέλισε το 2021 εν μέσω Πανδημίας και αυτό συνδέεται με προσωπική του θαυμαστή εμπειρία.

Στο Στ΄ και τελευταίο Επίμετρο παρατίθενται μέλη για τη Θεία Λειτουργία του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, στην οποία χαρακτηριστικό είναι το αρχαιοπρεπές ύφος.

Αναφέρθηκα προηγουμένως στην παιδαγωγική αξία και το διδακτικό χαρακτήρα του έργου. Επιτρέψετέ μου να σταθώ λίγο γύρω από αυτό το θέμα, επιλέγοντας και επισημαίνοντας συγκεκριμένα παραδείγματα από το έργο.

Η διδακτική πρόθεση του συγγραφέα είναι διάχυτη σε όλο το έργο, διαφαίνεται όμως ευθύς εξ αρχής από το εισαγωγικό του σημείωμα, το οποίο όπως ανέφερα προηγουμένως τιτλοφορεί «Τοις εντευξομένοις». Γιατί άραγε αυτός ο τίτλος. Έχω την άποψη ότι ο συγγραφέας συμπλέει απόλυτα με το κύριο γνώρισμα της Ορθοδοξίας, την ελεύθερη βούληση. Ο πατήρ Νεκτάριος απευθύνεται σε όσους επιθυμούν και είναι πρόθυμοι να γνωρίσουν το έργο του από κοντά, με σοβαρή μελέτη, αφοσίωση και ανοικτό πνεύμα.

Διαβάζω συναφώς από το εισαγωγικό σημείωμα του Πατρός Νεκταρίου « …απαραίτητον να σημειωθεί ότι εις την ψαλτικήν, κατά τους τελευταίους αιώνας, δεν υπάρχει μελοποίησις-σύνθεσις, κατά την έννοιαν του εξωτερικού μέλους. Δεν υπάρχουν δηλαδή μελοποιοί, εκτός βεβαίως σπανίων και λαμπρών εξαιρέσεων. Υπάρχουν κυρίως προσαρμογαί, διότι αι μελωδικαί γραμμαί είναι δεδομέναι. Η ικανότης των σημερινών μελοποιών αφορά εις την δυνατότητα συνθέσεως των δεδομένων μελωδικών μουσικορητορικών θέσεων.» Εδώ θα πρόσθετα το κοινότυπο πως στην τέχνη δεν υπάρχει παρθενογένεσις.

Ο συγγραφέας επισημαίνει επίσης τους κινδύνους που ελλοχεύουν με την αυτόνομη και άκριτη καταγραφή της προφορικότητας στη Βυζαντινή μελωδία. Αναφέρει συγκεκριμένα: «Άγνοια των θεμάτων της Θεολογίας και της πνευματικότητας της θείας λατρείας οδηγεί εις παρεκτροπάς εις την εκκλησιαστικήν τέχνην.

Σε ό,τι αφορά τον Τρισάγιον Ύμνον επιμένει στο απλό αλλά μεγαλοπρεπές, παραθέτοντας τη μελοποιία του Πέτρου Λαμπαδαρίου. Όσο για το «Δύναμις» του Τρισαγίου Ύμνου, ενώ παραθέτει στο Β΄ Επίμετρο μια πλουσιότατη συλλογή σε όλους τους ήχους παλαιών και νεότερων δημιουργών, παραπέμπει εις την αρετήν της διακρίσεως, εφόσον το «Δύναμις» δεν έχει λειτουργικήν χρήσιν, και ο σχετικός χρόνος είναι κενός. Φαίνεται πως η εν λόγω ψαλμωδία σχετίζεται με την πάλαι ποτέ αυτοκρατορικήν παρουσίαν εις τον Ναόν.

Όσο για τα Χερουβικά ο συγγραφέας ενώ παραθέτει μια πλούσια συλλογή με έργα παλαιότερων και νεότερων δημιουργών, διακρίνει εκείνα που παραθέτει εξ ερανισμού θέσεων του Πέτρου Μπερεκέτου. Σε αυτά η κορύφωσις του μέλους γίνεται εκτός από το «Τριάδι» εις το «αποθώμεθα» και εις το «Ως τον Βασιλέα». Η εν λόγω κορύφωσις συνάδει απόλυτα με τη λειτουργική χρήση του Χερουβικού Ύμνου και τη Μεγάλη Είσοδο για τη μεταφορά των Τιμίων Δώρων από την Αγίαν Πρόθεσιν εις την Αγίαν Τράπεζαν.

Η διδακτική πρόθεση του συγγραφέα συνεχίζει το ίδιο εμφανής και στα Λειτουργικά, από τα οποία ο ίδιος προκρίνει τα παρατιθέμενα καταρχήν εις τον δρόμον του κλιτού κατά το εκφωνητικόν ύφος, γιατί αυτά ανταποκρίνονται εις τον διαλογικόν χαρακτήρα της Αγίας Αναφοράς της Θείας Λειτουργίας, αφού δεν επιτρέπουν εξεζητημένες μουσικές διαδρομές ή και μερικές φορές υπερβολές.

Ο ίδιος παραθέτει μια σειρά από «Λειτουργικά» και «Άξιον εστίν», σε όλους τους ήχους, δικής του έμπνευσης και πρωτότυπης επινόησης, με τη διακριτική προσυπογραφή , μόνο με το μικρό του όνομα, όπως και στις άλλες περιπτώσεις δικών του έργων, «Υπό Νεκταρίου». Όλα απλά, αλλά συνηχούντα εις το πνεύμα όσων συγκλονιστικών τελούνται κατά την Αγίαν Αναφοράν. Αξιόλογο ενδιαφέρον παρουσιάζει το «Άξιον εστίν» σε Ήχο πρώτο, κατά τον δρόμον των Κεκραγαρίων. Είμαι σίγουρος πως όσοι εκ των συναδέλφων τα γνωρίσουν και τα ψάλλουν θα τα αγαπήσουν για την απλότητα και την ωραιότητά τους.

Η συλλογή από «Άξιον εστίν» διαφόρων μελουργών, παλαιών και νεοτέρων είναι όντως πλούσια και προσεκτικά επιλεγμένη, ώστε να παρέχει ασφαλείς επιλογές στους υπηρετούντες τα αναλόγια των Εκκλησιών μας.

Σήμερα, στην εποχή της ηχορύπανσης οι πιστοί προσέρχονται στους λατρευτικούς χώρους για να βρουν ησυχία και γαλήνη. Θέτω για προβληματισμό το ερώτημα, το οποίο θέτει και ο Πατήρ Νεκτάριος μέσα από το αντίστοιχο μέρος του βιβλίου του: «Μήπως τα εξεζητημένα και πολύ-ποικιλμένα «Λειτουργικά» Προσφέρουν ακριβώς το αντίθετο; Ο ίδιος θεωρεί ότι η ασφαλής οδός είναι η χρήση «Λειτουργικών», σύντομων ή αργών τονισμένων με τους κανόνες μελοποιίας της Οκτωήχου, να ομοιάζουν δηλαδή με τις σύντομες και αργές μελωδίες του Αναστασιματαρίου και του Ειρμολογίου.

Έχω την άποψη ότι αν ο Χριστιανός ακούσει σωστά ερμηνευμένους κατά το Ειρμολόγιον και Στιχηράριον, και γνωρίσει τους υπέροχους ύμνους του Όρθρου, τότε δεν θα έχει καθόλου ανάγκη από άλλα εξεζητημένα ακούσματα. Δυστυχώς όμως ψάλλουμε τον Όρθρο των Κυριακών και των Εορτών, ακόμα και μεγάλων Δεσποτικών και Θεομητορικών Εορτών με άδειες τις εκκλησίες μας. Αυτό πρέπει να μας προβληματίσει όλους. Υπάρχουν τρόποι ώστε οι υπέροχες Βυζαντινές μελωδίες που επενδύουν τα δόγματα της Ορθοδοξίας να φτάσουν κατά τρόπο μυσταγωγικό στις καρδιές των πιστών εντός των ναών. Χρειάζεται μελέτη και δράσεις. Αυτό φυσικά δεν εμπίπτει στους σκοπούς της σημερινής παρουσίασης.

Όσον αφορά το Κοινωνικό, ο Πατήρ Νεκτάριος συνιστά όπως αυτό συνεχίζεται και κατά τη διάρκεια της Θείας Κοινωνίας, με μικρή διακοπή προς στιγμήν του μέλους, ώστε να ακουστεί η διακονική πρόσκλησις « Μετά φόβου Θεού, πίστεως, και αγάπης προσέλθετε». Ο ψάλλων συνεχίζει το Κοινωνικόν μετά την εν λόγω εκφώνηση. Σημειώνει συναφώς ότι το «Του Δείπνου σου του Μυστικού» ανήκει ως Κοινωνικόν εις την Μεγάλην Πέμπτην και δεν ψάλλεται εις κάθε Θείαν Λειτουργίαν. Σημειώνει επίσης ότι η Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία αποκατέστησε την εν λόγω τάξιν εις το Κοινωνικόν.

Πολλά από τα έργα που συναντούμε στο βιβλίο είναι προσαρμοσμένα στο μέλος αργών κυρίως μαθημάτων. Πολλά από αυτά είναι γνωστά και δημοφιλή και άλλα λιγότερο γνωστά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πρωτότυπες μελοποιήσεις του σε Αποστολικές και Ευαγγελικές περικοπές στο Δ΄ Επίμετρο. Εξ όσων γνωρίζω αυτές είναι από τις πολύ σπάνιες που εμφανίζονται στη Βυζαντινή μελοποιία. Μοναδική επίσης είναι η μελοποίηση της Θείας Λειτουργίας του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου στο Στ΄ Επίμετρο.

Ο Συγγραφέας, Κύπριος ων, δεν παραβλέπει να αποδώσει τη δέουσα τιμή μέσα από το βιβλίο του και στους Κύπριους μελοποιούς, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν την Κυπριακή ψαλτική παράδοση, παραθέτοντας έστω ενδεικτικά δικές τους μελοποιητικές συνθέσεις.

Η μελοποιητική προσέγγιση του Πατρός Νεκταρίου είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική, διαπνέεται από την απλότητα και το κλασσικό ύφος, την ενότητα των μελικών σχημάτων και την αποφυγή αναλύσεων και υπέρ-αναλύσεων. Η προσέγγιση αυτή σχετίζεται άμεσα με τη βαθιά του γνώση και την όλη θεώρησή του για την ψαλτική πράξη της Εκκλησίας μας, η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Θεία λατρεία.

Η ιδιαίτερη αξία του έργου έγκειται στο γεγονός ότι δεν απευθύνεται αποκλειστικά στον ειδικό ψάλτη ή στον θεωρητικό της μουσικής, αλλά στον λειτουργό της λατρείας εν γένει. Απευθύνεται σε ψάλτες, σε ιερείς, σπουδαστές, μελετητές, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να κατανοήσει βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο η Εκκλησία ψάλλει τη θεολογία της.

Σε μια εποχή κατά την οποία συχνά παρατηρείται είτε άκριτη νεωτεριστική διάθεση, είτε στείρα προσήλωση σε μορφές χωρίς εσωτερική κατανόηση, το έργο του Πατρός Νεκταρίου έρχεται να υπενθυμίσει ότι η αληθινή παράδοση είναι ζώσα, λειτουργική και εκκλησιαστική. Δεν είναι μουσική για ακρόαση αλλά μουσική για προσευχή.

Για τους ιεροψάλτες το βιβλίο αυτό αποτελεί, όπως ανέφερα προηγουμένως, ένα σταθερό και αξιόπιστο εργαλείο. Ταυτόχρονα όμως αποτελεί και δοκίμιο άσκησης, προβληματισμού και διάκρισης για το γνήσιο, το ευπρεπές, το ορθόδοξο.

Για τους ιερείς το έργο αυτό αποτελεί πολύτιμο βοήθημα, καθώς διασφαλίζει την ομαλή και ευπρεπή τέλεση της Θείας Λειτουργίας, με μουσική που δεν αποσπά, αλλά ενισχύει τη λειτουργική προσευχή.

Για τους μουσικολόγους προσφέρει ένα αξιόλογο δείγμα σύγχρονης ορθόδοξης εκκλησιαστικής μελοποιίας, άξιο μελέτης και ανάλυσης.

Για τους φιλόμουσους αποτελεί ζωντανή απόδειξη ότι η Βυζαντινή Μουσική δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά συνεχίζει να παράγεται με ποιότητα και ήθος στο παρόν.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η «ΜΕΛΟΥΡΓΙΑ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ» του Πατρός Νεκταρίου κινείται σε τρεις άξονες: Παράδοση, λειτουργικότητα, και σύγχρονη δημιουργία. Χωρίς να θυσιάζει κανέναν απ’ αυτούς καταφέρνει να τους συνδυάσει αρμονικά.

Στο πλαίσιο των χρονικών περιθωρίων μιας τέτοιας εκδήλωσης είναι ανθρωπίνως αδύνατον να καλυφθούν επαρκώς όλες οι πτυχές της μυσταγωγικής ψαλτικής τέχνης που αναδύονται μέσα από τη «ΜΕΛΟΥΡΓΙΑ-ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ» του Πατρός Νεκταρίου.

Γι’ αυτό εισηγούμαι όπως η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής οργανώσει εν ευθέτω χρόνω ειδικό εργαστήριο, ή σειράν εργαστηρίων, στα οποία να γίνει εις βάθος μελέτη του τεράστιου φάσματος ψαλτικών θεμάτων που προκύπτουν από την παρούσα έκδοση. Γιατί δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο μουσικό βιβλίο, αλλά για μια ολόκληρη ψαλτική εγκυκλοπαίδεια που μας προσφέρει ο Πατήρ Νεκτάριος.

Αναφέρω ενδεικτικά, το θέμα των μελωδικών έλξεων, οι οποίες δεν σημειώνονταν από τους παλαιότερους στο μουσικό κείμενο, αλλά διδάσκονταν στους μαθητές τους. Ο ίδιος σημειώνει μόνον τις έλξεις που είναι υποστηρικτικές των συστημάτων. Μελέτης χρήζουν και τα ιδιώματα των βυζαντινών ήχων, τα θέματα της χρήσεως των φθορικών σημείων, του ισοκρατήματος, των αναλύσεων στη μουσική γραφή, των κλασσικών μαθημάτων, της αντιφωνίας, της ενότητας των ψαλλομένων Λειτουργικών με τη λατρευτική πράξη και τόσα άλλα. Το βιβλίο του Πατρός Νεκταρίου χρήζει σοβαρής μελέτης. Ιδού στάδιον δόξης λαμπρόν για τους μυημένους στην ψαλτική τέχνη.

Κλείνοντας θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι τέτοιες εκδόσεις δεν είναι απλώς μουσικά βιβλία. Είναι μαρτυρίες πίστεως, καρπός προσευχής, γνώσης και εκκλησιαστικής συνείδησης. Ευχόμαστε το έργο αυτό να βρει τη θέση που του αξίζει στα αναλόγια των ιερών ναών μας, στις σχολές μας και στις καρδιές όσων αγαπούν την ιερή τέχνη της ψαλτικής.

Συγχαίρω και πάλιν τον πατέρα Νεκτάριο και εύχομαι ο Πανάγαθος Θεός να του χαρίζει υγείαν και μακροημέρευση για να μπορεί να μας διαφωτίζει με την έρευνα και τις μελέτες του και να μας φωτίζει με το ανέσπερο φως των γνήσιων μελουργικών πηγών. Συγχαίρω επίσης τους πιστούς εργάτες της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής, και εύχομαι η εργασία αυτή να αποτελέσει αφορμή για περαιτέρω δημιουργία προς δόξαν Θεού και οικοδομή της Εκκλησίας.

Σας ευχαριστώ.