Δημοσιεύθηκε: Τρίτη 20 / 1 / 2026 , 10:43 από news_room
Η ατμοσφαιρική ρύπανση αναδεικνύεται πλέον ως η σοβαρότερη απειλή για την ανθρώπινη υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο, ξεπερνώντας ακόμη και το κάπνισμα ή την κατανάλωση αλκοόλ. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου του Σικάγο (EPIC), η έκθεση σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια αποτελεί τη μεγαλύτερη εξωγενή αιτία πρόωρων θανάτων, επηρεάζοντας δυσανάλογα συγκεκριμένες περιοχές του πλανήτη, κυρίως τη Νότια Ασία και την Αφρική.
Η ετήσια έκθεση του EPIC, με τίτλο «Δείκτης Ζωής για την Ποιότητα του Αέρα» (AQLI), καταδεικνύει ότι η ρύπανση από λεπτά σωματίδια –τα οποία προέρχονται από βιομηχανικές δραστηριότητες, οχήματα, καύση στερεών καυσίμων και δασικές πυρκαγιές– συνδέεται άμεσα με σοβαρές ασθένειες όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, πνευμονοπάθειες, εγκεφαλικά επεισόδια και καρκίνο. Αν τα επίπεδα ρύπανσης μειώνονταν στα όρια που συνιστά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής θα αυξανόταν κατά μέσο όρο 2,3 χρόνια.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση τόσο στην Ευρώπη, την Λατινική Αμερική, την Αυστραλία καθώς και τις ΗΠΑ όπου μαστίζονται τα τελευταία χρόνια από δεκάδες πυρκαγιές. Η ίδια κατάσταση και στο Μπανγκλαντές, την Ινδία, το Νεπάλ και το Πακιστάν, με το Μπανγκλαντές να βρίσκεται στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης ρύπανσης. Στο Νέο Δελχί, τα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων κατατάσσουν την πόλη ως τη πιο μολυσμένη μεγαλούπολη στον κόσμο. Αντίθετα, η Κίνα έχει καταγράψει αξιοσημείωτη πρόοδο από το 2014, αποδεικνύοντας ότι οι στοχευμένες πολιτικές μπορούν να αποφέρουν απτά αποτελέσματα.
Την ίδια στιγμή, τα κονδύλια για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης παραμένουν δυσανάλογα χαμηλά. Ολόκληρη η αφρικανική ήπειρος λαμβάνει λιγότερα από 300.000 δολάρια ετησίως για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα, την ώρα που δισεκατομμύρια δολάρια διατίθενται για την καταπολέμηση μολυσματικών ασθενειών. Όπως επισημαίνει η διευθύντρια προγραμμάτων του EPIC, Κρίστα Χάζενκοπφ, υπάρχει τεράστια απόσταση μεταξύ των περιοχών που πλήττονται περισσότερο και των περιοχών όπου κατευθύνονται οι παγκόσμιοι πόροι.
Την ανάγκη άμεσης δράσης υπογραμμίζει και μελέτη των Ηνωμένων Εθνών, με αφορμή την καθιέρωση της 7ης Σεπτεμβρίου ως Διεθνούς Ημέρας Καθαρού Αέρα για Γαλάζιους Ουρανούς.
Ο ΟΗΕ χαρακτηρίζει την ατμοσφαιρική ρύπανση ως τη μεγαλύτερη περιβαλλοντική απειλή της εποχής μας, με σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο στην υγεία, αλλά και στο κλίμα, την οικονομία, τη γεωργία και την επισιτιστική ασφάλεια.
Μικροσκοπικοί ρύποι διεισδύουν βαθιά στο ανθρώπινο σώμα, ευθυνόμενοι για εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως, ενώ βραχυχρόνιοι κλιματικοί ρύποι, όπως ο μαύρος άνθρακας και το μεθάνιο, επιταχύνουν την υπερθέρμανση του πλανήτη. Χωρίς αποφασιστικές παρεμβάσεις, οι θάνατοι από την ατμοσφαιρική ρύπανση ενδέχεται να αυξηθούν πάνω από 50% έως το 2050.
Η διεθνής κοινότητα καλείται να επενδύσει άμεσα στον καθαρό αέρα, μέσω διακρατικής συνεργασίας, καινοτόμων πολιτικών και βιώσιμων λύσεων. Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και για τη διασφάλιση ενός υγιούς μέλλοντος για τις επόμενες γενιές. Ο καθαρός αέρας δεν είναι πολυτέλεια, αλλά θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και κοινή παγκόσμια ευθύνη.
Επιβάρυνση για τους κατοίκους και την ατμόσφαιρα τα πετρελαιοκίνητα οχήματα της Αθήνας
Τα πετρελαιοκίνητα οχήματα να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της επιβαρυμένης ποιότητας του αέρα και στην Αθήνα. Παρά τη βελτίωση που έχει σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες λόγω τεχνολογικών εξελίξεων και κανονισμών, τα οχήματα πετρελαίου εξακολουθούν να συμβάλλουν σημαντικά στις εκπομπές επικίνδυνων ρύπων, ιδίως στο πυκνοδομημένο και κυκλοφοριακά κορεσμένο λεκανοπέδιο της Αττικής όπου παρά το πέρασμα του χρόνου η κατάσταση στο κυκλοφοριακό παραμένει δύσκολη χωρίς ριζικές αλλαγές που έπρεπε να έρθουν αφού 2πλασιάστηκε ο πληθυσμός της πρωτεύουσας.
Δεκάδες πετρελαιοκίνητα οχήματα εκπέμπουν υψηλές ποσότητες οξειδίων του αζώτου και λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων, ρύπων που θεωρούνται ιδιαίτερα επιβλαβείς για την ανθρώπινη υγεία. Τα οξείδια του αζώτου συμβάλλουν στον σχηματισμό φωτοχημικού νέφους, ένα φαινόμενο που πλήττει συχνά την Αθήνα, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.
Παράλληλα, τα αιωρούμενα σωματίδια, λόγω του εξαιρετικά μικρού μεγέθους τους, διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιαγγειακών και αναπνευστικών παθήσεων.
Η Αθήνα παρουσιάζει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που εντείνουν τις επιπτώσεις από την χρήση πολλών οχημάτων. Η αστική μορφολογία του λεκανοπεδίου, περιορίζει τον επαρκή φυσικό αερισμό και εγκλωβίζει τους ρύπους, ιδίως σε περιόδους άπνοιας. Σε συνδυασμό με την υψηλή κυκλοφοριακή πυκνότητα, τις πολλές ώρες σε μποτιλιαρίσματα και τον μεγάλο αριθμό παλαιών οχημάτων, η ρύπανση από πετρέλαιο και τα καυσαέρια συσσωρεύεται σε επίπεδα επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία χωρίς να υπάρχουν αρκετά καταγεγραμμένα περιστατικά αλλά χωρίς και δείκτες ενδείξεων ρύπων όπως υπήρχε παλαιότερα την δεκαετία του 90′ στην Ακαδημίας στο κέντρο των Αθηνών.
Ιδιαίτερα επιβαρυντικά είναι και τα παλαιότερης τεχνολογίας πετρελαιοκίνητα οχήματα, τα οποία είτε δεν διαθέτουν φίλτρα μικροσωματιδίων είτε τα φίλτρα αυτά δεν λειτουργούν σωστά λόγω ελλιπούς συντήρησης. Παρότι οι νεότεροι ευρωπαϊκοί κανονισμοί (Euro 5 και Euro 6) έχουν μειώσει σημαντικά τις επιτρεπόμενες εκπομπές, στην πράξη η απόδοση πολλών πετρελαιοκίνητων και άλλων οχημάτων σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας απέχει από τις εργαστηριακές μετρήσεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα αυξημένες εκπομπές ρύπων στους δρόμους της πόλης.
Στην επιβάρυνση έρχονται να συμβάλουν τα πολλά πετρελαιοκίνητα επαγγελματικά οχήματα , όπως φορτηγά, βαν και λεωφορεία, που κινούνται καθημερινά στο κέντρο των Αθηνών. Η συνεχής χρήση τους, σε συνθήκες έντονης κυκλοφοριακής συμφόρησης, οδηγεί σε αυξημένη κατανάλωση καυσίμου και συνεπώς σε μεγαλύτερη παραγωγή ρύπων. Οι περιοχές με έντονη εμπορική δραστηριότητα και μεγάλα οδικά δίκτυα πέραν των Αθηνών παρουσιάζουν συστηματικά υψηλότερες συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικών ρύπων.
Οι επιπτώσεις αυτής της ρύπανσης δεν είναι μόνο περιβαλλοντικές, αλλά και κοινωνικές και οικονομικές. Η επιβάρυνση της υγείας των κατοίκων, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων όπως παιδιά, ηλικιωμένοι και άτομα με χρόνια νοσήματα, οδηγεί σε αυξημένες ανάγκες υγειονομικής περίθαλψης, απώλεια παραγωγικότητας και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Επιπλέον, η υποβάθμιση της ατμόσφαιρας επηρεάζει αρνητικά την εικόνα της πόλης και την ελκυστικότητά της για κατοίκους και επισκέπτες όταν δεν υπάρχει επαρκή πράσινο, δέντρα, πράσινο ικανοποιητικό που να καλύπτει διεθνές προδιαγραφές για την ασφαλή και ποιοτική διαβίωση στα αστικά κέντρα των πόλεων. Ενδεικτικά στο θέμα πρασίνου την πρωτιά κατέχουν οι ΗΠΑ και συγκεκριμένα η Ουάσιγκτον ενώ πολλές ευρωπαϊκές χώρες όπως και ειδικά η Αθήνα παραμένει σε πάρα πολύ χαμηλό επίπεδο πρασίνου/κάτοικο και ανά οικοδομικό τετράγωνο.
Φωτογραφία: Ηνωμένα Έθνη – Τοπίο: Παγωμένο πρωινό στο χωριό Pingjum στο Φρίσλαντ της Ολλανδίας. Φωτογραφία: WMO Photostream / Anna Zuidema
