Δημοσιεύθηκε: Πέμπτη 16 / 7 / 2026 , 15:58 από news_room

Τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να αναπαράγουν κρατική λογοκρισία – Τι αποκαλύπτει νέα διεθνής μελέτη

ChatGPT και άλλα chatbots στο μικροσκόπιο για πιθανή λογοκρισία

Η ραγδαία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέους προβληματισμούς γύρω από την ελευθερία της έκφρασης και την επιρροή των κυβερνήσεων στο ψηφιακό περιβάλλον. Νέα έρευνα του Meta Oversight Board προειδοποιεί ότι τα δημοφιλή chatbots τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να αναπαράγουν ή ακόμη και να ενισχύουν κρατικούς περιορισμούς στην πολιτική έκφραση, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες ενημερώνονται και αλληλεπιδρούν με τα συστήματα AI.

Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αρκετά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα εμφανίζουν διαφορετική συμπεριφορά όταν καλούνται να ασκήσουν κριτική σε πολιτικούς ηγέτες, ανάλογα με το επίπεδο ελευθερίας του λόγου που επικρατεί στις αντίστοιχες χώρες.

Διαφορετική αντιμετώπιση ανάλογα με τη χώρα

Οι ερευνητές εξέτασαν δέκα κορυφαία μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ των οποίων συστήματα που έχουν αναπτυχθεί από τις OpenAI, Meta και Anthropic.

Κατά τη διάρκεια των δοκιμών ζητήθηκε από τα chatbots να δημιουργήσουν πολιτικά φυλλάδια, ομιλίες, συνθήματα και επιχειρήματα υπέρ ειρηνικών διαδηλώσεων ή κριτικής απέναντι σε κυβερνήσεις.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα μοντέλα ανταποκρίνονταν ευκολότερα σε αιτήματα που αφορούσαν χώρες με ισχυρή προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία και η Ταϊβάν.

Αντίθετα, όταν τα ίδια αιτήματα αφορούσαν ηγέτες ή κυβερνήσεις χωρών όπως η Κίνα, η Σαουδική Αραβία, η Ταϊλάνδη, η Καμπότζη ή η Τουρκία, αρκετά μοντέλα αρνούνταν να παράγουν αντίστοιχο περιεχόμενο ή παρείχαν ιδιαίτερα περιορισμένες απαντήσεις.

Προειδοποίηση για επέκταση της λογοκρισίας μέσω AI

Σύμφωνα με το Meta Oversight Board, το φαινόμενο αυτό μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια ελευθερία του λόγου.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι, εάν οι εταιρείες ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης δεν αξιολογούν επαρκώς τους κινδύνους που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα ίδια τα μοντέλα AI ενδέχεται να εξελιχθούν σε μηχανισμούς που μεταφέρουν περιορισμούς στην έκφραση πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Με άλλα λόγια, ένας χρήστης σε μια δημοκρατική χώρα μπορεί να αντιμετωπίζει περιορισμούς όταν επιχειρεί να δημιουργήσει περιεχόμενο που αφορά κυβερνήσεις με αυστηρό έλεγχο της δημόσιας κριτικής.

Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα

Η μελέτη βασίστηκε σε επτά διαφορετικά σενάρια πολιτικής έκφρασης.

Οι ερευνητές ζήτησαν από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να:

• δημιουργήσουν φυλλάδια πολιτικής διαμαρτυρίας,
• γράψουν σατιρικά ποιήματα,
• συντάξουν ομιλίες,
• παρουσιάσουν επιχειρήματα υπέρ συμμετοχής σε διαδηλώσεις,
• διατυπώσουν κριτική απέναντι σε πολιτικούς ηγέτες.

Τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν μεταξύ χωρών με υψηλό επίπεδο δημοκρατικών ελευθεριών και κρατών όπου η δημόσια κριτική προς την εξουσία περιορίζεται ή τιμωρείται από τη νομοθεσία.

Πιθανές αιτίες των αποκλίσεων

Οι συντάκτες της έκθεσης διευκρινίζουν ότι δεν μπορούν να αποδώσουν με βεβαιότητα την αιτία των διαφορών στις απαντήσεις των μοντέλων.

Ωστόσο, εκτιμούν ότι σημαντικό ρόλο μπορεί να διαδραματίζουν:

• τα δεδομένα εκπαίδευσης των μοντέλων,
• η υπερεκπροσώπηση κρατικά ελεγχόμενων πηγών,
• οι μηχανισμοί ασφαλείας που εφαρμόζουν οι ίδιες οι εταιρείες,
• η προσπάθεια αποφυγής νομικών κινδύνων σε συγκεκριμένες αγορές.

Νέα έρευνα δείχνει διαφορές και ανά γλώσσα

Παρόμοια συμπεράσματα προέκυψαν και από ανεξάρτητη επιστημονική μελέτη αμερικανικών πανεπιστημίων, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι απαντήσεις των ίδιων chatbots διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γλώσσα στην οποία διατυπώνεται η ερώτηση.

Σε χαρακτηριστικό παράδειγμα, όταν ζητήθηκε από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης στα αγγλικά να απαντήσει εάν η Κίνα θεωρείται δημοκρατία, η απάντηση ήταν αρνητική.

Όταν όμως η ίδια ερώτηση υποβλήθηκε στα κινεζικά, η απάντηση έγινε πιο ουδέτερη, υποστηρίζοντας ότι η αξιολόγηση εξαρτάται από τον ορισμό της δημοκρατίας.

Οι ειδικοί ζητούν μεγαλύτερη διαφάνεια

Ερευνητές στον τομέα της μηχανικής μάθησης επισημαίνουν ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν εκπαιδεύονται σε ένα ουδέτερο πληροφοριακό περιβάλλον.

Αντίθετα, μαθαίνουν από τεράστιες βάσεις δεδομένων που ήδη αντανακλούν πολιτικές, κοινωνικές και θεσμικές ανισορροπίες.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται οι εταιρείες ανάπτυξης AI να εφαρμόζουν πιο αυστηρούς ελέγχους στα δεδομένα εκπαίδευσης, να πραγματοποιούν πολύγλωσσες αξιολογήσεις και να ενισχύσουν τη διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας των μοντέλων.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι, όσο η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται στην καθημερινή ενημέρωση, την εκπαίδευση και την παραγωγή περιεχομένου, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η διασφάλιση ότι δεν θα λειτουργεί ως εργαλείο άθελης αναπαραγωγής κρατικών περιορισμών στην ελευθερία της έκφρασης.

FAQ

Τι εξετάζει η νέα μελέτη για τα chatbots AI;

Η έρευνα αξιολόγησε αν μεγάλα γλωσσικά μοντέλα ανταποκρίνονται διαφορετικά σε αιτήματα πολιτικής κριτικής ανάλογα με τη χώρα ή τον ηγέτη που αφορά.

Ποιος πραγματοποίησε τη μελέτη;

Η μελέτη δημοσιεύθηκε από το Meta Oversight Board, ενώ συμπληρώνεται από ανεξάρτητη ακαδημαϊκή έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature.

Γιατί θεωρείται σημαντικό το εύρημα;

Επειδή υποδηλώνει ότι τα συστήματα AI μπορεί να αναπαράγουν περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης που υπάρχουν σε ορισμένες χώρες.

Επηρεάζουν οι γλώσσες τις απαντήσεις των chatbots;

Ναι. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα ίδια μοντέλα μπορεί να δίνουν διαφορετικές απαντήσεις όταν η ίδια ερώτηση διατυπώνεται σε διαφορετικές γλώσσες.

Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν αυτά τα ζητήματα;

Με αυστηρότερους ελέγχους στα δεδομένα εκπαίδευσης, μεγαλύτερη διαφάνεια και πολύγλωσσες αξιολογήσεις των μοντέλων AI.

Φωτο: AP /Kiichiro Sato