Δημοσιεύθηκε: Δευτέρα 29 / 6 / 2026 , 15:20 από news_room
Ένα ξεχασμένο Αϊβαλιώτικο πανηγύρι ζωντανεύει στη Μυτιλήνη – Η ιστορία της Παναγίας της Φανερωμένης και της Προβιάδαινας
Η γιορτή που συνδέει το Αϊβαλί με τη Μυτιλήνη μέσα από την προσφυγιά, την πίστη και τη συλλογική μνήμη
Λίγοι γνωρίζουν ότι στην καρδιά της Μυτιλήνης διατηρείται μέχρι σήμερα μια από τις σημαντικότερες παρακαταθήκες της μικρασιατικής παράδοσης. Πρόκειται για το πανηγύρι της Παναγίας της Φανερωμένης, μια θρησκευτική γιορτή που μεταφέρθηκε από το Αϊβαλί μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και εξακολουθεί να τελείται κάθε χρόνο στις 28 Ιουνίου, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη των προσφύγων.
Στην οδό Μαιάνδρου, λίγα μόλις μέτρα από την οδό Ερμού, βρίσκεται το μικρό παρεκκλήσι της Παναγίας της Φανερωμένης, γνωστής και ως Παναγίας της Προβιάδαινας. Ένας λιτός αλλά ιδιαίτερα συμβολικός χώρος, όπου η ιστορία, η πίστη και η παράδοση συναντώνται.
Από το Αϊβαλί στη Μυτιλήνη
Η ιστορία της γιορτής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις Κυδωνίες (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας.
Μετά την καταστροφή της πόλης το καλοκαίρι του 1821, αλλά και αργότερα με τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, χιλιάδες Αϊβαλιώτες βρήκαν καταφύγιο στη Λέσβο, μεταφέροντας μαζί τους τις θρησκευτικές τους παραδόσεις και τη βαθιά ευλάβεια προς την Παναγία τη Φανερωμένη.
Η εύρεση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας στο Αϊβαλί, σύμφωνα με την παράδοση, πραγματοποιήθηκε στις 28 Ιουνίου 1852, έπειτα από οράματα μιας νεαρής γυναίκας και ανασκαφές που αποκάλυψαν τόσο την εικόνα όσο και μια πηγή αγιάσματος.
Το γεγονός θεωρήθηκε θαυμαστό και συνέβαλε σημαντικά στην πνευματική και κοινωνική αναγέννηση της ελληνικής κοινότητας των Κυδωνιών κατά τον 19ο αιώνα.
Η χαμένη εικόνα της Παναγίας
Η αυθεντική εικόνα της Παναγίας της Φανερωμένης θεωρείται σήμερα χαμένη.
Κατά τον πρώτο διωγμό των Ελλήνων το 1917, αλλά και κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, οι ιερείς της περιοχής φέρονται να μετέφεραν την εικόνα προκειμένου να τη διασώσουν.
Από τότε η τύχη της παραμένει άγνωστη.
Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες προσφύγων, η εικόνα ενδέχεται να μεταφέρθηκε αρχικά στη Μυτιλήνη και αργότερα στην Αττική, χωρίς όμως να έχει επιβεβαιωθεί ποτέ η τελική της διαδρομή.
Σήμερα σώζονται αντίγραφα της ιστορικής εικόνας στη Ζωοδόχο Πηγή Βαρειάς Μυτιλήνης, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές απογόνων Αϊβαλιωτών.
Η Παναγιά η Προβιάδαινα
Μετά την άφιξη των προσφύγων στη Μυτιλήνη, η λατρεία της Φανερωμένης συνεχίστηκε σε έναν μικρό χώρο όπου, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, είχε βρεθεί μέσα σε μια προβιά εικόνα της Παναγίας.
Από το γεγονός αυτό προήλθε και η ονομασία Παναγιά η Προβιάδαινα.
Το 1930 ανεγέρθηκε στη θέση εκείνη το σημερινό παρεκκλήσι της Παναγίας της Φανερωμένης, το οποίο αποτελεί μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για τους απογόνους των Μικρασιατών προσφύγων.
Η εικόνα της Προβιάδαινας, που φυλάσσεται στον Ιερό Ναό των Αγίων Θεοδώρων, μεταφέρεται κάθε χρόνο στις 28 Ιουνίου στο παρεκκλήσι, συνεχίζοντας μια παράδοση που μετρά περισσότερο από έναν αιώνα.
Μια γιορτή που κινδυνεύει να ξεχαστεί
Παρότι αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της Μυτιλήνης και της μικρασιατικής κληρονομιάς, το πανηγύρι της Παναγίας της Φανερωμένης πραγματοποιείται πλέον σε πολύ πιο περιορισμένη κλίμακα.
Οι παλιές λαϊκές εκδηλώσεις έχουν σχεδόν εκλείψει και η γιορτή περιορίζεται κυρίως στη θρησκευτική τελετή, με λίγους κατοίκους να γνωρίζουν πλέον τη βαθιά ιστορική της σημασία.
Ωστόσο, για τους απογόνους των Αϊβαλιωτών προσφύγων, η ημέρα παραμένει ένα ζωντανό σύμβολο μνήμης, πίστης και σύνδεσης με τις αλησμόνητες πατρίδες.
Η διατήρηση της συγκεκριμένης παράδοσης υπενθυμίζει τη στενή σχέση της Λέσβου με τη Μικρά Ασία και αναδεικνύει τη σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς που άφησαν πίσω τους οι πρόσφυγες του 1922.
