Δημοσιεύθηκε: Παρασκευή 27 / 2 / 2026 , 23:59 από news_room

Εταιρεία Συγγραφέων: Ξεκίνησε το διήμερο Διεθνές Συμπόσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην Αθήνα

Ινστιτούτο Γκαίτε, 27 Φεβρουαρίου 2026, Βαγγέλης Καρπαθάκης | Με έντονο προβληματισμό αλλά και διάθεση ουσιαστικού διαλόγου για το μέλλον της γραφής άνοιξαν σήμερα το απόγευμα στην Αθήνα οι εργασίες του διεθνούς συνεδρίου με τίτλο «Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα», που διοργανώνει η Εταιρεία Συγγραφέων στις 27 και 28 Φεβρουαρίου 2026 στο Ινστιτούτο Γκαίτε. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη διεθνή παρέμβαση στη χώρα μας γύρω από το ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης και της σχέσης της με τη λογοτεχνική δημιουργία, ένα θέμα που απασχολεί πλέον όχι μόνο όσους γράφουν και διαβάζουν, αλλά και παιδαγωγούς, ερευνητές και κάθε άνθρωπο που σχετίζεται με τον λόγο. Το συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και συνδιοργανώνεται με τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ και την Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων, ενώ ιδιαίτερη μέριμνα έχει ληφθεί για την καθολική προσβασιμότητα των εργασιών, με υπερτιτλισμό, υποτιτλισμό και ψηφιακό υλικό φιλικό σε άτομα με προβλήματα όρασης.

Στον χαιρετισμό του, ο πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων, Κώστας Κατσουλάρης, τόνισε ότι βρισκόμαστε «στην αρχή μιας μεγάλης και βαθιάς αλλαγής», επισημαίνοντας πως η μέχρι τώρα εμπειρία μας από τα δημοφιλή chatbots είναι ακόμη περιορισμένη, παρότι αυτά μας αιφνιδίασαν με την ευγλωττία και την πολυμάθειά τους. Όπως υπογράμμισε, πίσω από την εντυπωσιακή επιφάνεια συχνά κρύβεται μια τάση ανακύκλωσης στερεοτύπων και κοινότοπων σχημάτων λόγου, με ύφος υπερβολικής αυτοπεποίθησης. Στον χώρο της δημιουργικής γραφής, σημείωσε, ο κίνδυνος δεν είναι τόσο ότι οι μηχανές θα εξελιχθούν σε μεγάλους «δημιουργούς», αλλά ότι η αναπαραγωγή ύφους θα αρχίσει να εκλαμβάνεται ως αυθεντική λογοτεχνία, ιδίως από ένα αναγνωστικό κοινό που θα έχει συνηθίσει να καταναλώνει κείμενα παραγόμενα εν όλω ή εν μέρει από αλγοριθμικά συστήματα. Παραπέμποντας μάλιστα στον χαρακτηρισμό «στοχαστικοί παπαγάλοι» της Αμερικανίδας γλωσσολόγου Emily M. Bender, έθεσε το ερώτημα για τη μοίρα της λογοτεχνίας που πηγάζει από υπαρξιακά ερωτήματα, σωματικές και ψυχικές εμπειρίες, μέσα σε ένα επερχόμενο «τσουνάμι» παραγόμενων κειμένων.

Η λογοτεχνική δημιουργία στην εποχή των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων: Τι συμβαίνει, τι θα συμβεί, τι θα θέλαμε να συμβεί

Στις παρεμβάσεις που ακολούθησαν, οι ομιλητές εστίασαν στον οραματικό ρόλο της λογοτεχνίας σε μια εποχή όπου το όριο ανάμεσα στο αληθινό και το πραγματικό γίνεται όλο και πιο ρευστό. Επισημάνθηκε ότι η λογοτεχνική γραφή δεν περιορίζεται στην κριτική ή δημιουργική αποτύπωση αυτού που ήδη υπάρχει, αλλά οφείλει να διανοίγει το πεδίο του «δυνητικού», να περιγράφει αυτό που θα μπορούσε να υπάρξει, συγκροτώντας ένα πολιτισμικό και κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο προσανατολισμού. Έγινε αναφορά στις μεγάλες τομές του Μεσοπολέμου και του Μοντερνισμού, όταν το οραματικό στοιχείο ήταν κεντρικό στην καλλιτεχνική παραγωγή, και διατυπώθηκε η άποψη ότι σήμερα αυτό το στοιχείο έχει υποχωρήσει διεθνώς, χωρίς ωστόσο να έχει εξαφανιστεί από τον πυρήνα της λογοτεχνικής δημιουργίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο ζήτημα του ελέγχου της γνώσης και της πληροφορίας. Όπως επισημάνθηκε, η συγκέντρωση τεχνολογικής ισχύος σε ελάχιστες εταιρείες, που «χωρούν στην παλάμη ενός χεριού», δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για το ποιος ορίζει τι παράγεται, τι διακινείται και τι αποσιωπάται. Ο έλεγχος της γνώσης, τονίστηκε, συνεπάγεται και έλεγχο της πολιτισμικής ατζέντας, με τον κίνδυνο όχι μόνο να αναδεικνύονται επιλεκτικά ορισμένες φωνές, αλλά και να εξαφανίζονται άλλες. Σε ένα περιβάλλον όπου κυρίαρχο κριτήριο είναι το κέρδος, εκφράστηκε ο φόβος ότι η αγορά θα ευνοεί ολοένα και περισσότερο τη λογοτεχνία τύπου best seller εις βάρος πιο απαιτητικών και ουσιαστικών έργων, ιδίως σε μια περίοδο που το αναγνωστικό κοινό συρρικνώνεται.

Ωστόσο, δεν έλειψαν και οι πιο σύνθετες, λιγότερο φοβικές προσεγγίσεις. Κάποιοι από τους συμμετέχοντες υποστήριξαν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο διαλόγου και δημιουργικής τριβής, εφόσον ο συγγραφέας δεν εκχωρεί άκριτα τις δεξιότητές του, αλλά διατηρεί κριτική απόσταση, επαναδιαπραγματεύεται και μετασχηματίζει τις προτάσεις της μηχανής. Η μεγάλη παραγωγή κειμένων μέσω γλωσσικών μοντέλων, σημειώθηκε, δεν εγγυάται την ύπαρξη περισσότερων αναγνωστών· ενδέχεται να οδηγήσει σε πληθωρισμό περιεχομένου χωρίς αντίστοιχη εμβάθυνση της αναγνωστικής εμπειρίας.

Ένα ακόμη ζήτημα που αναδείχθηκε ήταν η μετατόπιση των ανθρώπων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα ως χώρους επικοινωνίας. Αναφέρθηκε ότι τα τελευταία χρόνια πολλοί χρήστες απευθύνονται σε τέτοια συστήματα ακόμη και για προσωπικές εξομολογήσεις ή συμβουλές, αναζητώντας μια διαρκώς διαθέσιμη «παρουσία». Το φαινόμενο αυτό ερμηνεύτηκε ως ένδειξη βαθιάς ανάγκης επικοινωνίας και κοινωνικότητας, θέτοντας το ερώτημα αν η λογοτεχνία μπορεί να αναζητήσει νέες μορφές συλλογικής εμπειρίας, πέρα από την παραδοσιακή, σιωπηρή και ατομική ανάγνωση που καθιερώθηκε μετά την τυπογραφία.

Στον απόηχο των πρώτων τοποθετήσεων, κυριάρχησε η αίσθηση ότι η συζήτηση μόλις ξεκινά. Αν, όπως ειπώθηκε, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έχει καλλιεργηθεί μια αίσθηση απαξίωσης ή αποτυχίας του λόγου, το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι αν η λογοτεχνία θα περιοριστεί σε ρόλο παρατηρητή των τεχνολογικών εξελίξεων ή αν θα επαναδιεκδικήσει τη θέση της ως οδοδείκτης, ανοίγοντας δρόμους στο συλλογικό φαντασιακό για το πολιτικό, κοινωνικό και πολιτισμικό μέλλον. Οι εργασίες του συνεδρίου συνεχίζονται αύριο, με τη συμμετοχή διακεκριμένων Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, μεταφραστών και πανεπιστημιακών, σε έναν διάλογο που φιλοδοξεί να ξεπεράσει τον φόβο και να αναμετρηθεί ουσιαστικά με το ριζικά νέο.

Το πρόγραμμα της πρώτης ημέρας: 

Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου

16:30-17:00 Προσέλευση

17:00-17:30 Χαιρετισμοί

17:30-18:00 Ομιλία David Berry

Θέμα: Provenance Anxiety: Death of the Author in the Age of Large Language Models

18:00-18:15 Ερωτήσεις

18:15-19:45 Στρογγυλό τραπέζι

Θέμα: Η λογοτεχνική δημιουργία στην εποχή των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων: Τι συμβαίνει, τι θα συμβεί, τι θα θέλαμε να συμβεί

Συντονιστής: Νίκος Ερηνάκης

Συμμετέχουν: Δημοσθένης Κούρτοβικ, Λίλα Κονομάρα, Δέσποινα Καταπότη, Ευγενία Μπόζου

19:45-20:00 Ερωτήσεις

Πηγή – Φωτογραφίες: Βαγγέλης Καρπαθάκης